Krakowska szkoła architektury: Włodzimierz Gruszczyński
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.25.011.21849Słowa kluczowe:
Włodzimierz Gruszczyński, nauczanie architektury, Politechnika Krakowska, Akademia Sztuk PięknychAbstrakt
Pojęcie krakowska szkoła architektury określa specyfikę nauczania na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, a także środowisko jego profesorów, ich twórczość i postawy estetyczne. Jest pojęciem tożsamościowym, pozytywnie wartościującym, aczkolwiek niejednoznacznym. Aby wyjaśnić specyfikę akademickiego nauczania architektury w Krakowie, artykuł przywołuje nie tylko początki Wydziału Architektury w Politechnice Krakowskiej po roku 1945, lecz także początki tego Wydziału sprzed stu lat w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Istotna jest tu postać profesora Włodzimierza Gruszczyńskiego (1906–1973), jego droga twórcza i koncepcje dydaktyczne.
Bibliografia
Barucki, Tadeusz1979: Gruszczyński i inni. Architektura 33(9–10), ss. 56–65.
Białkiewicz, Zbigniew i in. (red.) 1995–1996: Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 1–4. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Bogdanowski, Janusz 1999a: Droga od projektowania budynku do architektury krajobrazu. [W:] Ewa Cichy-Pazder (red.), Wybrane zagadnienia z dziedziny architektury i urbanistyki w okresie 50-letniej działalności Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. [Seria Historyczno-Techniczna 6; Monografia 256], ss. 129–135.
Bogdanowski, Janusz 1999b: „Krakowska szkoła” i jej architektura krajobrazu. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. ss. 33–41.
Bӧhm, Aleksander; Sykta, Izabela (red.) 2013: Dwudziestolecie Instytutu Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej 1992–2012 / The Twentieth Anniversary of the Institute of Landscape Architecture Cracow University of Technology. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Bonillo, Jean-Lucien 2006: La modernité en héritage, Rives nord-méditerranéennes 24, ss. 89–99.
Buliński, Wojciech 1999: Czy pojęcie krakowskiej szkoły architektury jest racjonalne? [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 43–44.
Cęckiewicz, Witold 1999: Ostatni, co tak pelerynę nosił. [W:] Tomasz Węcławowicz, Agnieszka Jankowska-Marzec, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 9–12.
Chorzów Portal Turysty 2018: Ul. 75 Pułku Piechoty. URL: https://turysta.chorzow.eu/location/75-pulku-piechoty (dostęp 20.11.2024).
Chorzów Zachowaj To 2018: Pomnik ku czci poległych żołnierzy 75 Pułku Piechoty. URL: https://zachowajto.eu/2018/05/20/pomnik-ku-czci-poleglych-zolnierzy-75-pulku-piechoty/ (dostęp 20.11.2024).
Chrzanowski, Marcin (red.) 2017: Dziedzictwo akademickiego Lwowa na Politechnice Krakowskiej. Zeszyty Historyczne Muzeum Politechniki Krakowskiej 1(1).
Chwistek, Leon 1960: Wielość rzeczywistości w sztuce i inne szkice literackie. Warszawa: Czytelnik.
Cichy-Pazder, Ewa (red.) 1999: Wybrane zagadnienia z dziedziny architektury i urbanistyki w okresie 50-letniej działalności Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej [Seria Historyczno-Techniczna 6; Monografia 256].
Franta, Aleksander 1999: Szkoła integracji i tożsamości. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 45–50.
Gałęzowski, Józef 1925: Wydział Architektury Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Architekt 20(6), ss. 1–2. URL: https://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/publication/4140/edition/4093/content (dostęp: 30.07.2025).
Gruszczyński, Włodzimierz 1947: Koncepcje zakopiańskie. Kraków, mps [pierwodruk w:
Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999: Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 57–74].
Gruszczyński, Włodzimierz 1953: Wawelska teza. Architektura 3, ss. 69–70 [przedruk w: Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 48–50].
Gruszczyński, Włodzimierz 1966: Miasto wstęgowe sprzężonej komunikacji. Architektura 20(6), ss. 232–239.
Gruszczyński, Włodzimierz 1976: Wawel roku 2000. [W:] Twórczość Włodzimierza Gruszczyńskiego. Katalog wystawy w Galerii Sztuki Współczesnej Biura Wystaw Artystycznych. Opole: Wydawnictwo Galerii Sztuki Współczesnej [przedruk w: Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 50–51].
Gruszczyński, Włodzimierz 2018: Miasto wstęgowe sprzężonej komunikacji. [W:] Dorota Jędruch, Marta Karpińska, Dorota Leśniak-Rychlak (red.), Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981. T. 1: Źródła. Kraków: Instytut Architektury, ss. 253–258.
Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999: Kościoły i kapliczki. [W:] Tomasz Węcławowicz; Agnieszka Jankowska-Marzec, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 27–30.
Jeleniewska-Ślesińska, Jadwiga 1974: Kurs architektury przy Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. [W:] Aleksander Wojciechowski (red.), Polskie życie artystyczne 1915–1939. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 518–520.
Kalinowski, Lech 1974: Max Dvořak i jego teoria dziejów sztuki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kiecko, Emilia 2018: Futurologiczna architektura jako przedmiot dyskursu w Polsce lat 60 i 70. [W:] Dorota Jędruch, Marta Karpińska, Dorota Leśniak-Rychlak (red.), Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981. T. 2: Eseje. Kraków: Instytut Architektury, ss. 271–294.
Konkurs na pomnik „Zjednoczenia Ziem Polskich” w Gdyni 1931: Architektura i Budownictwo 5–6, ss. 195–220.
Korski, Witold 1999: Wspomnienie o profesorze Włodzimierzu Gruszczyńskim. [W:] Tomasz Węcławowicz; Agnieszka Jankowska-Marzec, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, s. 97.
Kosiński, Wojciech 1970: Jutro jest już dziś. Architektura 24(4–5), ss. 175–180.
Kosiński, Wojciech 1971: Formy przyszłościowej architektury w krajobrazie. Architektura 25(4–5), ss. 174–177.
Kosiński, Wojciech 1978: Problematyka sakralna w architektonicznej szkole profesora Gruszczyńskiego. Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia PAX 1(18), ss. 126–137.
Kosiński, Wojciech 1981: Regionalizm. Architektura 28(1), ss. 88–93.
Kosiński, Wojciech 1987: Twórcza osobowość i osobowości. Gwiazda i konstelacja – szkoła profesora Gruszczyńskiego [W:] Agnieszka Pęckowska, Osobowość twórcza. Materiały z VI Ogólnopolskiego Konwersatorium Polskiej Architektury Współczesnej. Kraków: PAN Oddział w Krakowie; Zakład Graficzny Politechniki Krakowskiej, ss. 62–66.
Kosiński, Wojciech 1996: Włodzimierza Gruszczyńskiego twórczość kameralna i jej rola inspirująca. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 28, ss. 27–42.
Kosiński, Wojciech 1999: O szkole prawdziwej, która zachowała tożsamość i nie popadła w schizofrenię jak wiele innych. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 61–68.
Kosiński, Wojciech 2013: Dynamicznie. [W:] Maria Misiągiewicz, Dariusz Kozłowski (red.), Definiowanie przestrzeni architektonicznej. Zapis przestrzeni architektonicznej. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 95–102.
Kosiński, Wojciech; Węcławowicz, Tomasz 2017: Włodzimierza Gruszczyńskiego kreacje, projekcje, utopie… Kraków: Oficyna Wydawnicza Akademii Frycza Modrzewskiego.
Kosiński, Wojciech 2018: Włodzimierz Gruszczyński – guru czy geniusz. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 46, ss. 3–37.
Kozłowska, Małgorzata 2007: Życie dłutem wyżłobione. Twórczość Krystyny Wróblewskiej (1904–1994). Warszawa: Wydawnictwo Neriton („Archiwum Sztuki Polskiej XX wieku” 2).
Kozłowski, Dariusz1999: „Krakowska szkoła architektury” albo ethos twórcy-profesora – rozważania nostalgiczne w punktach. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 69–71.
Łukasiewicz, Jan 1910: O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa. Studyum krytyczne. Kraków: Wydawnictwo Akademii Umiejętności. [streszczenie 1910: Über den Satz des Widerspruchs bei Aristoteles, Bulletin International de l’Académie des Sciences de Cracovie I, 1–2, ss. 15–38; przedruk i tłumaczenie 1997: O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa, Filozofia Nauki 5(1), ss. 147–164].
Meschnik, Marek 2021: Sztuki plastyczne, fotografia i kultura artystyczna. Chorzów: Wydawnictwo Muzeum w Chorzowie.
Mizia, Małgorzata (red.) 1999: Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Mudyń, Krzysztof 2003: O wielości rzeczywistości w koncepcji Leona Chwistka (i mnogości osobowości jej autora). Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 1(45), ss. 101–112.
Mumford, Eric 2000: The CIAM Discourse on Urbanism, 1928–1960. Cambridge MA: The MIT Press.
Nosalska, Aleksandra 2023: Architektura i działalność dydaktyczna Włodzimierza Gruszczyńskiego (1906–1973). Kraków [mps rozprawy doktorskiej w Bibliotece Jagiellońskiej].
Pawlicki, Bonawentura Maciej 1995: Europejskość i tradycjonalizm w postawach twórczych absolwentów „krakowskiej szkoły architektury”. [W:]: Zbigniew Białkiewicz i in. (red.), Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 181–188.
Pilikowski, Michał 2020: Architekt Akademii. Adolf Szyszko-Bohusz w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kraków: Wydawnictwo Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Popławski, Zbysław 1992: Dzieje Politechniki Lwowskiej 1844–1945. Wrocław–Kraków–Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rączka, Jan Władysław 1994: Regionalizm krakowski, czyli uwagi o tożsamości „krakowskiej szkoły architektury”. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Seruga, Wacław 1999: Krakowska szkoła architektury na przełomie wieków. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 3–4.
Setkowicz, Barbara 1971: Architektura w strukturze krajobrazu. Architektura 25(4–5), ss. 180–181.
Setkowicz, Piotr 1999: Wybieram krakowską szkołę architektury. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 101–103.
Skoczek, Andrzej 1999: W kierunku krytycznego regionalizmu. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 97–99.
Styrna, Krystyna 1966: Architektura fantastyczna czy architektura bliskiej przyszłości. Architektura 24(6), ss. 240–247.
Styrna, Krystyna 1970: Nowy etap w projektowaniu architektury przyszłości. Architektura 24(4–5), ss. 143–147.
Sypień, Jacek 2012: Zygmunt Novák – architekt krajobrazu. Ilcusiana 7, ss. 123–129. URL: https://www.academia.edu/38653724/ (dostęp 30.09.2024).
Szyszko-Bohusz, Adolf 1925: System nauczania architektury. Architekt 20(6), ss. 3–4. URL: https://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/publication/4140/edition/4093/content (dostęp: 30.07.2025).
Ślesiński, Władysław 1974: Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie. [W:] Aleksander Wojciechowski (red.), Polskie życie artystyczne 1915–1939. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 515–517.
Trojanowski, Janusz 1984: Włodzimierz Gruszczyński. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 18, ss. 207–217.
Trojanowski, Janusz 1999: Moja szkoła w moim mieście. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 123–128.
Ullman, Jerzy Maria 1995: Esencja i słodycz szkoły krakowskiej. [W:] Zbigniew Białkiewicz i in. (red.), Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 351–353.
Węcławowicz, Tomasz 1978: Architektura inna. Projekt 6(127), ss. 26–28.
Węcławowicz, Tomasz, 1995: Sfery wyobraźni Włodzimierza Gruszczyńskiego. [W:] Zbigniew Białkiewicz i in. (red.), Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 3. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 112–113.
Węcławowicz, Tomasz 1996: Włodzimierz Gruszczyński – ostatni romantyk. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 41(3–4), ss. 201–205.
Węcławowicz, Tomasz 2001: „Architekturę tworzy duch, a nie kamienie…”. [W:] Tomasz Gryglewicz i in. (red.), Mistrzowi Mieczysławowi Porębskiemu – uczniowie. Kraków, ss. 411–415.
Węcławowicz, Tomasz 2020: Krytyka pretensjonalnego historyzmu w twórczości Witkacego i Gruszczyńskiego na przykładzie ul. Retoryka w Krakowie. Państwo i Społeczeństwo 20(3), ss. 101–116.
Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999: Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.
Węcławowicz-Gyurkovich, Ewa 1996: Współczesna architektura sakralna w twórczości krakowskich architektów. Wybrane zagadnienia. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 41(3–4), ss. 321–329.
Węcławowicz-Gyurkovich, Ewa 2017: Prof. dr hab. inż. arch. Tadeusz Przemysław Szafer – teoretyk architektury współczesnej. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 45, ss. 13–26.
Whiffen, Marcus1969: American Architecture Since 1780: a Guide to the Styles. Cambridge, Mass.: M.I.T. Press.
Włodarczyk, Janusz 1999: Fenomen krakowskiej architektury. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 115–117.
Wydział Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych: Historia Wydziału. URL: https://www.asp.krakow.pl/wydzial-architektury-wnetrz/ (dostęp 17.09.2024).
Wyżykowski, Andrzej 1999: Janusz – absolwent Wydziału, kontynuator szkoły. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 23–24.
Zachwatowicz, Jan 1956: Architektura Polska do połowy XIX wieku. II wyd. Warszawa: Budownictwo i Architektura.
Złowodzki, Maciej 1999: Krakowska szkoła architektury i nauk o architekturze. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 119–121.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
