Krakow School of Architecture: Włodzimierz Gruszczyński
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.25.011.21849Keywords:
Włodzimierz Gruszczyński, teaching architecture, Krakow University of Technology, Academy of Fine Arts in KrakowAbstract
The term ‘Krakow School of Architecture’ defines the specifics of teaching at the Faculty of Architecture at the Krakow University of Technology as well as the environment of its professors, their work and aesthetic attitudes. It is an identity concept, positively valuing, albeit ambiguous. In order to clarify the specificity of the academic teaching of architecture in Krakow, the article recalls not only the beginnings of the Faculty of Architecture at the Krakow University of Technology after 1945, but also the beginnings of this faculty a century ago at the Academy of Fine Arts in Krakow. The figure of Professor Włodzimierz Gruszczyński (1906–1973), his creative path and didactic concepts are important here.
References
Barucki, Tadeusz1979: Gruszczyński i inni. Architektura 33(9–10), ss. 56–65.
Białkiewicz, Zbigniew i in. (red.) 1995–1996: Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 1–4. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Bogdanowski, Janusz 1999a: Droga od projektowania budynku do architektury krajobrazu. [W:] Ewa Cichy-Pazder (red.), Wybrane zagadnienia z dziedziny architektury i urbanistyki w okresie 50-letniej działalności Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. [Seria Historyczno-Techniczna 6; Monografia 256], ss. 129–135.
Bogdanowski, Janusz 1999b: „Krakowska szkoła” i jej architektura krajobrazu. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. ss. 33–41.
Bӧhm, Aleksander; Sykta, Izabela (red.) 2013: Dwudziestolecie Instytutu Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej 1992–2012 / The Twentieth Anniversary of the Institute of Landscape Architecture Cracow University of Technology. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Bonillo, Jean-Lucien 2006: La modernité en héritage, Rives nord-méditerranéennes 24, ss. 89–99.
Buliński, Wojciech 1999: Czy pojęcie krakowskiej szkoły architektury jest racjonalne? [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 43–44.
Cęckiewicz, Witold 1999: Ostatni, co tak pelerynę nosił. [W:] Tomasz Węcławowicz, Agnieszka Jankowska-Marzec, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 9–12.
Chorzów Portal Turysty 2018: Ul. 75 Pułku Piechoty. URL: https://turysta.chorzow.eu/location/75-pulku-piechoty (dostęp 20.11.2024).
Chorzów Zachowaj To 2018: Pomnik ku czci poległych żołnierzy 75 Pułku Piechoty. URL: https://zachowajto.eu/2018/05/20/pomnik-ku-czci-poleglych-zolnierzy-75-pulku-piechoty/ (dostęp 20.11.2024).
Chrzanowski, Marcin (red.) 2017: Dziedzictwo akademickiego Lwowa na Politechnice Krakowskiej. Zeszyty Historyczne Muzeum Politechniki Krakowskiej 1(1).
Chwistek, Leon 1960: Wielość rzeczywistości w sztuce i inne szkice literackie. Warszawa: Czytelnik.
Cichy-Pazder, Ewa (red.) 1999: Wybrane zagadnienia z dziedziny architektury i urbanistyki w okresie 50-letniej działalności Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej [Seria Historyczno-Techniczna 6; Monografia 256].
Franta, Aleksander 1999: Szkoła integracji i tożsamości. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 45–50.
Gałęzowski, Józef 1925: Wydział Architektury Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Architekt 20(6), ss. 1–2. URL: https://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/publication/4140/edition/4093/content (dostęp: 30.07.2025).
Gruszczyński, Włodzimierz 1947: Koncepcje zakopiańskie. Kraków, mps [pierwodruk w:
Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999: Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 57–74].
Gruszczyński, Włodzimierz 1953: Wawelska teza. Architektura 3, ss. 69–70 [przedruk w: Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 48–50].
Gruszczyński, Włodzimierz 1966: Miasto wstęgowe sprzężonej komunikacji. Architektura 20(6), ss. 232–239.
Gruszczyński, Włodzimierz 1976: Wawel roku 2000. [W:] Twórczość Włodzimierza Gruszczyńskiego. Katalog wystawy w Galerii Sztuki Współczesnej Biura Wystaw Artystycznych. Opole: Wydawnictwo Galerii Sztuki Współczesnej [przedruk w: Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 50–51].
Gruszczyński, Włodzimierz 2018: Miasto wstęgowe sprzężonej komunikacji. [W:] Dorota Jędruch, Marta Karpińska, Dorota Leśniak-Rychlak (red.), Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981. T. 1: Źródła. Kraków: Instytut Architektury, ss. 253–258.
Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999: Kościoły i kapliczki. [W:] Tomasz Węcławowicz; Agnieszka Jankowska-Marzec, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, ss. 27–30.
Jeleniewska-Ślesińska, Jadwiga 1974: Kurs architektury przy Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. [W:] Aleksander Wojciechowski (red.), Polskie życie artystyczne 1915–1939. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 518–520.
Kalinowski, Lech 1974: Max Dvořak i jego teoria dziejów sztuki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kiecko, Emilia 2018: Futurologiczna architektura jako przedmiot dyskursu w Polsce lat 60 i 70. [W:] Dorota Jędruch, Marta Karpińska, Dorota Leśniak-Rychlak (red.), Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektury 1918–1981. T. 2: Eseje. Kraków: Instytut Architektury, ss. 271–294.
Konkurs na pomnik „Zjednoczenia Ziem Polskich” w Gdyni 1931: Architektura i Budownictwo 5–6, ss. 195–220.
Korski, Witold 1999: Wspomnienie o profesorze Włodzimierzu Gruszczyńskim. [W:] Tomasz Węcławowicz; Agnieszka Jankowska-Marzec, Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, s. 97.
Kosiński, Wojciech 1970: Jutro jest już dziś. Architektura 24(4–5), ss. 175–180.
Kosiński, Wojciech 1971: Formy przyszłościowej architektury w krajobrazie. Architektura 25(4–5), ss. 174–177.
Kosiński, Wojciech 1978: Problematyka sakralna w architektonicznej szkole profesora Gruszczyńskiego. Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia PAX 1(18), ss. 126–137.
Kosiński, Wojciech 1981: Regionalizm. Architektura 28(1), ss. 88–93.
Kosiński, Wojciech 1987: Twórcza osobowość i osobowości. Gwiazda i konstelacja – szkoła profesora Gruszczyńskiego [W:] Agnieszka Pęckowska, Osobowość twórcza. Materiały z VI Ogólnopolskiego Konwersatorium Polskiej Architektury Współczesnej. Kraków: PAN Oddział w Krakowie; Zakład Graficzny Politechniki Krakowskiej, ss. 62–66.
Kosiński, Wojciech 1996: Włodzimierza Gruszczyńskiego twórczość kameralna i jej rola inspirująca. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 28, ss. 27–42.
Kosiński, Wojciech 1999: O szkole prawdziwej, która zachowała tożsamość i nie popadła w schizofrenię jak wiele innych. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 61–68.
Kosiński, Wojciech 2013: Dynamicznie. [W:] Maria Misiągiewicz, Dariusz Kozłowski (red.), Definiowanie przestrzeni architektonicznej. Zapis przestrzeni architektonicznej. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 95–102.
Kosiński, Wojciech; Węcławowicz, Tomasz 2017: Włodzimierza Gruszczyńskiego kreacje, projekcje, utopie… Kraków: Oficyna Wydawnicza Akademii Frycza Modrzewskiego.
Kosiński, Wojciech 2018: Włodzimierz Gruszczyński – guru czy geniusz. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 46, ss. 3–37.
Kozłowska, Małgorzata 2007: Życie dłutem wyżłobione. Twórczość Krystyny Wróblewskiej (1904–1994). Warszawa: Wydawnictwo Neriton („Archiwum Sztuki Polskiej XX wieku” 2).
Kozłowski, Dariusz1999: „Krakowska szkoła architektury” albo ethos twórcy-profesora – rozważania nostalgiczne w punktach. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 69–71.
Łukasiewicz, Jan 1910: O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa. Studyum krytyczne. Kraków: Wydawnictwo Akademii Umiejętności. [streszczenie 1910: Über den Satz des Widerspruchs bei Aristoteles, Bulletin International de l’Académie des Sciences de Cracovie I, 1–2, ss. 15–38; przedruk i tłumaczenie 1997: O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa, Filozofia Nauki 5(1), ss. 147–164].
Meschnik, Marek 2021: Sztuki plastyczne, fotografia i kultura artystyczna. Chorzów: Wydawnictwo Muzeum w Chorzowie.
Mizia, Małgorzata (red.) 1999: Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Mudyń, Krzysztof 2003: O wielości rzeczywistości w koncepcji Leona Chwistka (i mnogości osobowości jej autora). Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 1(45), ss. 101–112.
Mumford, Eric 2000: The CIAM Discourse on Urbanism, 1928–1960. Cambridge MA: The MIT Press.
Nosalska, Aleksandra 2023: Architektura i działalność dydaktyczna Włodzimierza Gruszczyńskiego (1906–1973). Kraków [mps rozprawy doktorskiej w Bibliotece Jagiellońskiej].
Pawlicki, Bonawentura Maciej 1995: Europejskość i tradycjonalizm w postawach twórczych absolwentów „krakowskiej szkoły architektury”. [W:]: Zbigniew Białkiewicz i in. (red.), Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 181–188.
Pilikowski, Michał 2020: Architekt Akademii. Adolf Szyszko-Bohusz w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kraków: Wydawnictwo Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
Popławski, Zbysław 1992: Dzieje Politechniki Lwowskiej 1844–1945. Wrocław–Kraków–Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rączka, Jan Władysław 1994: Regionalizm krakowski, czyli uwagi o tożsamości „krakowskiej szkoły architektury”. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Seruga, Wacław 1999: Krakowska szkoła architektury na przełomie wieków. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 3–4.
Setkowicz, Barbara 1971: Architektura w strukturze krajobrazu. Architektura 25(4–5), ss. 180–181.
Setkowicz, Piotr 1999: Wybieram krakowską szkołę architektury. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 101–103.
Skoczek, Andrzej 1999: W kierunku krytycznego regionalizmu. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 97–99.
Styrna, Krystyna 1966: Architektura fantastyczna czy architektura bliskiej przyszłości. Architektura 24(6), ss. 240–247.
Styrna, Krystyna 1970: Nowy etap w projektowaniu architektury przyszłości. Architektura 24(4–5), ss. 143–147.
Sypień, Jacek 2012: Zygmunt Novák – architekt krajobrazu. Ilcusiana 7, ss. 123–129. URL: https://www.academia.edu/38653724/ (dostęp 30.09.2024).
Szyszko-Bohusz, Adolf 1925: System nauczania architektury. Architekt 20(6), ss. 3–4. URL: https://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/publication/4140/edition/4093/content (dostęp: 30.07.2025).
Ślesiński, Władysław 1974: Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie. [W:] Aleksander Wojciechowski (red.), Polskie życie artystyczne 1915–1939. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 515–517.
Trojanowski, Janusz 1984: Włodzimierz Gruszczyński. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 18, ss. 207–217.
Trojanowski, Janusz 1999: Moja szkoła w moim mieście. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 123–128.
Ullman, Jerzy Maria 1995: Esencja i słodycz szkoły krakowskiej. [W:] Zbigniew Białkiewicz i in. (red.), Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 351–353.
Węcławowicz, Tomasz 1978: Architektura inna. Projekt 6(127), ss. 26–28.
Węcławowicz, Tomasz, 1995: Sfery wyobraźni Włodzimierza Gruszczyńskiego. [W:] Zbigniew Białkiewicz i in. (red.), Prace polskich architektów na tle kierunków twórczych w architekturze i urbanistyce w latach 1945–1995. Międzynarodowa Konferencja 50-lecia Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. T. 3. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 112–113.
Węcławowicz, Tomasz 1996: Włodzimierz Gruszczyński – ostatni romantyk. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 41(3–4), ss. 201–205.
Węcławowicz, Tomasz 2001: „Architekturę tworzy duch, a nie kamienie…”. [W:] Tomasz Gryglewicz i in. (red.), Mistrzowi Mieczysławowi Porębskiemu – uczniowie. Kraków, ss. 411–415.
Węcławowicz, Tomasz 2020: Krytyka pretensjonalnego historyzmu w twórczości Witkacego i Gruszczyńskiego na przykładzie ul. Retoryka w Krakowie. Państwo i Społeczeństwo 20(3), ss. 101–116.
Węcławowicz, Tomasz; Jankowska-Marzec, Agnieszka 1999: Architektura wzruszeniowa Włodzimierza Gruszczyńskiego. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana.
Węcławowicz-Gyurkovich, Ewa 1996: Współczesna architektura sakralna w twórczości krakowskich architektów. Wybrane zagadnienia. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 41(3–4), ss. 321–329.
Węcławowicz-Gyurkovich, Ewa 2017: Prof. dr hab. inż. arch. Tadeusz Przemysław Szafer – teoretyk architektury współczesnej. Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie 45, ss. 13–26.
Whiffen, Marcus1969: American Architecture Since 1780: a Guide to the Styles. Cambridge, Mass.: M.I.T. Press.
Włodarczyk, Janusz 1999: Fenomen krakowskiej architektury. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 115–117.
Wydział Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych: Historia Wydziału. URL: https://www.asp.krakow.pl/wydzial-architektury-wnetrz/ (dostęp 17.09.2024).
Wyżykowski, Andrzej 1999: Janusz – absolwent Wydziału, kontynuator szkoły. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 23–24.
Zachwatowicz, Jan 1956: Architektura Polska do połowy XIX wieku. II wyd. Warszawa: Budownictwo i Architektura.
Złowodzki, Maciej 1999: Krakowska szkoła architektury i nauk o architekturze. [W:] Małgorzata Mizia (red.), Krakowski wydział czy krakowska szkoła architektury. Sesja naukowa Instytutu Projektowania Urbanistycznego WA PK dedykowana dr. Januszowi Trojanowskiemu. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, ss. 119–121.
Downloads
Published
Issue
Section
How to Cite
