Propozycja pewnej metody badań w ramach historii nauki w kontekście dyskusji nad jej naukowym statusem
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.25.002.21840Słowa kluczowe:
problemy historii nauki, naukowy status historii nauki, metanauki, nauka integralna, nowy humanizm, metoda hipotetyczno-dedukcyjna myślenia korespondencyjnego, uogólniona metoda Lakatosa badań historycznychAbstrakt
Artykuł podejmuje zagadnienie statusu naukowego historii nauki i bada problemy, jakie wiążą się z jego określeniem. Kluczowym elementem opracowania jest pewna propozycja badań w ramach historii nauki, gdzie wychodząc od kontekstu lokalnego danej współczesnej teorii naukowej, tworzy się metodę badań historycznych. Jest to metoda transcydyscyplinarna. Podane są przykłady badań w ramach historii nauki dające możliwość budowania i rozwijania statusu historii nauki jako samodzielnej dyscypliny naukowej, a dokładniej jako swoistej metanauki. Pojawia się też propozycja traktowania odkryć naukowych jako klucza do czytania dziejów, co pozwala na odkrywanie racjonalnej strony człowieka.
Bibliografia
Ajdukiewicz, Kazimierz 1985: Metodologia i metanauka. [W:] Język i poznanie. T. 2. Warszawa: PWN.
Biblionetka.pl 2015: Komentarze. Książka: Genialni: Lwowska szkoła matematyczna. Urbanek Mariusz. URL: https://www.biblionetka.pl/art.aspx?id=933215 (dostęp: 9.01.2023).
Boyer, Carl Benjamin; Merzbach, Uta, Caecilia 1989: A History of Mathematics. New York: John Wiley & Sons.
Bronk, Andrzej 1998: Wielość nauk i jedność nauki (Stanisława Kamińskiego opcje metodologiczne). [W:] S. Kamiński, Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: TN KUL, ss. 345–370.
Cantor, Georg 1881: Ueber unendliche, lineare Punktmannigfaltigkeiten. Mathematischen Annalen 21, ss. 545–591.
Cantor, Georg 1883: Grundlagen einer allgemeinen Mannigfaltigkeitslehre. Ein mathematisch-philosophischer Versuch in der Lehre des Unendlichen. Leipzig: Teubner.
Ciesielski, Krzysztof; Pogoda, Zdzisław 2009: Stefan Banach i lwowska szkoła matematyczna. [W:] Emilia Jakimowicz, Adam Miranowicz (red.), Stefan Banach. Niezwykłe życie i genialna matematyka. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Crombie, Alistair Cameron 1960: Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej. T.1–2, tłum. Stanisław Łypacewicz. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Dauben, Joseph Warren 1979: Georg Cantor. His Mathematics and Philosophy of Infinite. Cambridge–Massachuset–London: Harvard University Press.
Dąmbska, Izydora 1974: O znaczeniu historii nauki dla filozofii. [W:] Wanda Osińska (red.), O nauczaniu historii nauk. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 105–120.
Domańska, Ewa; Pomorski, Jan (red.) 2022: Wprowadzenie do metodologii historii. Warszawa: PWN.
Gauss, Carl Friedrich 1860: Briefwechsel zwischen C.F. Gauss und H.C. Schumacher. T. 2. Altona: C.A.F. Peters.
Goddu, André 1993: Connotative Concepts and Mathematics in Ockham's Natural Philosophy. Vivarium 31(1), ss. 106–139.
Jeszke, Jaromir 2007: Mity polskiej historiografii nauki. Warszawa: Wydawnictwa IHN PAN.
Jeszke, Jaromir; Jarnecki, Michał; Bednarczuk, Arkadiusz 2019: Pamięć i niepamięć. Studia nad kulturą
pamięci. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Kamiński, Stanisław 1998: Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: TN KUL.
Kmita, Jerzy 1991: Essays on the Theory of Scientific Cognition. Warszawa: PWN; Dordrecht–Boston–London: Kluver Academic Publishers.
Kokowski, Michał 1996a: Broniąc historii nauki: w poszukiwaniu historycznie realistycznej koncepcji „zasady granicznej”: uwagi na marginesie referatu Wiesława Wójcika pt. Nowe prądy w matematyce XIX wieku. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 41(3–4), ss. 225–244.
Kokowski, Michał 1996b: Copernicus and the Hypothetico-Deductive Method of Correspondence Thinking. Theory et Historia Scientiarum 5, ss. 7–101.
Kokowski, Michał 1999: Między historią a nauką. Wstęp krytyczny do metodologii historii nauki. Prace Komisji Historii Nauki 1, ss. 73–86.
Kokowski, Michał 2004: Copernicus’s Originality. Towards Integration of Contemporary Copernican Studies. Warszawa–Kraków: Wydawnictwa IHN PAN.
Kokowski, Michał 2008: Kulturowy charakter wielkich zmian naukowych. Zagadnienia Naukoznawstwa 1(175), ss. 83–102.
Kokowski, Michał 2012: Copernicus, Arabic Science, and the Scientific (R)evolution. DOI: 10.1057/9781137031730_4. [W:] Arun Bala (red.), Asia, Europe, and the Emergence of Modern Science. Knowledge Crossing Boundaries. New York: Palgrave Macmillan.
Kokowski, Michał 2015a: Nota na temat pojmowania uogólnionej zasady korespondencji | Note on the understanding of the generalized correspondence principle. Prace Komisji Historii Nauki PAU 14, ss. 327–329 | ss. 330–331. DOI: 10.4467/23921749PKHN_PAU.16.015.5271.
Kokowski, Michał 2015b: Uniwersytet nowego humanizmu. Zagadnienia Naukoznawstwa. 203(1), ss. 20–25.
Kokowski, Michał 2023: A Critical Comment on T.S. Kuhn’s Views about the so-called Copernican Revolution and Several Current Prejudices – Barriers in Scientific Communities. Studia Historiae Scientiarum 22, ss. 149–238. DOI: 10.4467/2543702XSHS.23.004.17695.
Kotarbiński, Tadeusz 1974: Rozmyślania o rodzajach przydatności dziejów nauki. [W:] Wanda Osińska (red.), O nauczaniu historii nauk. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 25–41.
Łukasiewicz, Jan 1961a: Analiza i konstrukcja pojęcia przyczyny. [W:] Z zagadnień logiki i filozofii. Warszawa: PWN, ss. 9–62.
Łukasiewicz, Jan 1961b: Z historii logiki zdań. [W:] Z zagadnień logiki i filozofii. Warszawa: PWN, ss. 179–194.
Osińska, Wanda 1974: Karta z dziejów dyskusji wokół nauczania historii nauki. [W:] Wanda Osińska (red.), O nauczaniu historii nauk. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 311–326.
Pomorski, Jan 2022: Metodologia jako metarefleksja nad historiografią i innymi reprezentacjami przeszłości. [W:] Ewa Domańska, Jan Pomorski (red.), Wprowadzenie do metodologii historii. Warszawa: PWN, ss. 35–49.
Resnikoff, Howard Leonard; Wells Jr., Raymond O’Neil 1973: Mathematics and Civilization. New York: Dover Publications.
Rybaříková, Zuzanna 2024: Mathematical Logic in the History of Logic: Łukasiewicz’s Contribution and Its Reception. History and Philosophy of Logic 45(2), ss. 98–108. DOI: 10.1080/01445340.2024.2325837.
Sarton, George 1931: The History of Science and the New Humanism. New York: Henry Holt and Company.
Stasiewicz-Jasiukowa, Irena 2002: Zawiesić w czasie. O polskich historykach nauki i kultury. Warszawa: Retro-Art, ss. 52–58.
Suchodolski, Bogdan 1985: O pojmowaniu historii nauki. Z prof. drem Bogdanem Suchodolskim rozmawia Marek Arpad Kowalski. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 3–4, ss. 452–463.
Teske, Armin 1970: Wybór prac z historii fizyki i filozofii nauki. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Thom, René 1982: Czy możliwa jest matematyka continuum? Wiadomości Matematyczne 24(1), s. 17.
Topolski, Jerzy 1968: Metodologia historii. Warszawa: PWN.
Topolski, Jerzy 1982: Prawda i model w historiografii. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Topolski, Jerzy 1983: Teoria wiedzy historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Urbanek, Mariusz 2014: Genialni: lwowska szkoła matematyczna. Warszawa: Wydawnictwo Iskry.
W., Monika 2015: Recenzja książki „Genialni: Lwowska szkoła matematyczna”. URL: https://www.biblionetka.pl/art.aspx?id=933215 (dostęp: 9.01.2023).
Werner, Wiktor 2022: Mity w historiografii, mity historiograficzne. [W:] Ewa Domańska, Jan Pomorski (red.), Wprowadzenie do metodologii historii. Warszawa: PWN, ss. 184–187.
Wójcik, Wiesław 1992: Nowe prądy w matematyce XIX wieku. Zagadnienia Filozoficzne w Nauce 14, ss. 51–73.
Wójcik, Wiesław 1995a: Filozofia matematyki na przełomie XIX i XX wieku. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 40(4), ss. 49–74.
Wójcik, Wiesław 1995b: Zastosowanie metody dowodów i kontrprzykładów w analizach z zakresu historii i filozofii matematyki. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 40(1), ss. 21–39.
Wójcik, Wiesław 1996: Kartezjański model naukowości a nowe idee w matematyce XIX wieku. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 41(3–4), ss. 71–95.
Wójcik, Wiesław 2000: Nowożytne wizje nauki uniwersalnej a powstanie teorii continuów. Warszawa: Wydawnictwa IHN PAN.
Wójcik, Wiesław 2013: Związki między historią nauki a historią filozofii. [W:] Maciej Woźniczka, Marek Rembierz (red.), Jak uprawiać historię filozofii i jak jej nauczać? Częstochowa: Wydawnictwo UJD, ss. 15–28.
Wójcik, Wiesław 2014: Hugo Steinhaus – współtwórca lwowskiej szkoły matematycznej. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 59(4), ss. 97–120.
Wójcik, Wiesław 2018: Idea muzeum jako nośnika wartości uniwersalnych i lokalnych z perspektywy historii nauki. Szkice Kędzierzyńsko-Kozielskie 19, ss. 19–29.
Wójcik, Wiesław 2021: Uniwersalność matematyki w ujęciu historycznym. Częstochowa: Wydawnictwo UJD, ss. 169–177.
Wróblewski, Andrzej Kajetan 1987: Prawda i mity w fizyce. Warszawa: Iskry.
Zamecki, Stefan 1977: Koncepcja nauki w szkole lwowsko-warszawskiej. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Zamecki, Stefan 1988: Pojęcie odkrycia naukowego a historia dziedziny nauki. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Znaniecki, Florian 1925: Przedmiot i zadania nauki o wiedzy. Nauka Polska, ss. 1–78.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
