Wkład Petra Muchachowa (1861–1935)w rozwój inżynierii mechanicznej i metalurgii

Abstrakt

W drugiej połowie XIX wieku na całym świecie rozpoczęła się druga rewolucja przemysłowa. Jednym z jej osiągnięć było odkrycie nowych technologii wytopu stali: w piecach Bessemera i martenowskich, a także obróbki stali pod ciśnieniem. Znacznie obniżyło to koszty produkcji stali, która zaczęła być masowo wykorzystywana do produkcji szyn kolejowych. Koleje stały się na wiele lat głównym odbiorcą produktów hutnictwa żelaza. Rozwój kolei przyspieszył natomiast rozwój przemysłu maszynowego, przede wszystkim produkcji lokomotyw parowych i wagonów.

Ukraina, będąca częścią Imperium Rosyjskiego od zniesienia poddaństwa w 1861 roku, przeżyła boom kolejowy, który w drugiej połowie XIX wieku był powszechny w niemal wszystkich krajach Europy i Stanach Zjednoczonych.

W latach 80. i 90. XIX wieku na terenie współczesnej Ukrainy rozwinął się potężny jak na tamte czasy przemysł, który przed I wojną światową zapewniał m.in. wydobycie 72,2% rudy żelaza w całym Imperium Rosyjskim, 86,9% wydobycia węgla, 73% koksu, 77,6% produkcji sody, 75% produkcji kolejowej i 40% produkcji parowozów.

Pod względem długości koleje ukraińskie na początku XX wieku stanowiła mniej niż 19% kolei Imperium Rosyjskiego, ale zapewniała ponad 40% obrotu towarowego. Oznacza to, że koleje ukraińskie były eksploatowane około dwukrotnie intensywniej niż średnia krajowa.

Ukraińskie koleje odegrały kluczową rolę w rozwoju Donbasu i całego ukraińskiego przemysłu. W ostatniej tercji XIX wieku ani ukraińskie hutnictwo, ani przemysł węglowy i chemiczny, ani rodzima budowa maszyn nie mogły obejść się bez budowy kolei.

Dlatego dokumentowanie powstawania i rozwoju krajowej inżynierii transportowej, a także metalurgii, stanowi ważny etap w badaniach światowej historii nauki i techniki. Jedną z najwybitniejszych postaci w dziedzinie budowy parowozów i obróbki metali na gorąco był Petro Matwijowicz Muchachow – zasłużony profesor Charkowskiego Instytutu Technologicznego (ChTI), jego piąty dyrektor w latach 1905–1917 oraz pierwszy dyrektor Ukraińskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Metali (UkrNIIMet) w latach 1928–1929.

Dzięki wytrwałej pracy Petra Muchachowa nauka o kolejnictwie znacznie się rozszerzyła, przede wszystkim w stronę dobrze zapowiadającej się produkcji parowozów i doskonalenia ich konstrukcji. Publikując obszerne tomy literatury specjalistycznej, wpłynął on znacząco na kształcenie naukowców i inżynierów w dziedzinie budowy parowozów i obróbki metali na gorąco. Jego uczniowie, kształceni w ChTI, pracowali następnie na kolei, w zakładach budowy maszyn i hutnictwie w całym Imperium Rosyjskim.