Profesor Arnold Lang (1855–1914) i jego doktoranci z ziem polskich. Nieznana karta z historii polskich kontaktów naukowych.
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.26.008.22697Słowa kluczowe:
Arnold Lang, szkoły naukowe, Uniwersytet Zuryski, polskie peregrynacje naukowe za granicę, naukowe związki polsko-szwajcarskieAbstrakt
Arnold Lang (1855–1914), autor prac z zakresu zoologii porównawczej, profesor uniwersytetu i politechniki w Zurychu, zapisał się w historii nauki jako wybitny szwajcarski uczony. Był on opiekunem (promotorem) około stu prac doktorskich z zoologii wykonanych w Uniwersytecie Zuryskim. Przewodził „zuryskiej szkole przyrodniczej”. Wypromował jedenastu doktorów narodowości polskiej.
W niniejszym artykule została przedstawiona sylwetka tego badacza oraz życiorysy jego polskich doktorantów, w wielu przypadkach zawierające nowe dane biograficzne na ich temat.
Bibliografia
Archiv der Erzdiözese (Erzbischöftliches Ordinariat) Wien [AEOW]. Convertiten welche in den hiesigen Pfarre U. L. Fr. zu den Schotten nebst dem Unterrichte auch der heilige Taufe erhielten, Fol. 205, nr 466.
Archiwum Diecezjalne w Radomiu [ADR]. Księga ochrzczonych 1885–1888, Błogie (Opoczno).
Archiwum Państwowe w Katowicach [APK]. Sygn. 12/896/0 Urząd Stanu Cywilnego w Kromołowie Rzymsko-Katolickiej Parafii za rok 1879.
Archiwum Państwowe w Łodzi [APŁ]. Sygn. 39/1559/0 Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Łęki Kościelne na rok 1882.
Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim [APPT]. Sygn. 48/333/0 Akta stanu cywilnego Okręgu Bożniczego w Piotrkowie za rok 1892.
Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim [APPT]. Sygn. 48/254/0 USC parafii rzym.-kat. w m. Błogie, Księga urodzeń, małżeństw i zgonów 1886.
Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim Oddział w Tomaszowie Mazowieckim [APPTOTM]. Sygn. 48/340/0 Akta Urodzin Wyznania Mojżeszowego Tomaszów 1882.
Archiwum Państwowe w Toruniu Oddział we Włocławku [APTOW]. Sygn. 71/209/0 Parafia Rzymsko-Katolicka Kościelna Wieś. Duplikat Aktów Urodzenia, Małżeństwa i Śmierci za rok 1874.
Archiwum Państwowe w Warszawie [APW]. Sygn. 72/162/0 Parafia Rzymskokatolicka św. Aleksandra w Warszawie. Księga urodzeń i małżeństw 1913 r., Akta stanu cywilnego Parafii Św. Aleksandra w Warszawie na rok 1919.
Archiwum Państwowe w Warszawie [APW]. Sygn. 72/1214/0 Parafia Rzymskokatolicka św. Barbary w Warszawie. Księga urodzeń i małżeństw 1913 r.
Archiwum Państwowe w Warszawie [APW]. Sygn. 72/181/0/ Akta stanu cywilnego parafii ewangelicko-augsburskiej w Warszawie, 1873.
Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział w Grodzisku Mazowieckim [APWOGM]. Sygn. 81/63/0 Księga aktów stanu cywilnego niechrześcijańskiej religii w Wiskitkach, rok 1879.
General Register Office (Southport, W. Brytania) [GRO]. Certified Copy of an Entry of Marriage in the District of St. Marylebone, nr 182/1907.
Israelitische Kultusgemeinde Wien (Archiv) [IKW]. Sterbe-Buch über die in Wien bei der israelitischen Kultusgemeinde vorkomennden Todesfälle, Tom 2, 1919.
Urząd Stanu Cywilnego w Warszawie [USCW]. Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Stanisława Kostki w Warszawie na rok 1940.
5-ta rano 1931: Twórca sztucznego złota osadzony w więzieniu. 5-ta rano 266 (9.12.1931), s. 3. URL: https://polona.pl/item-view/45fe84f8-cceb-4816-807b-036453333c46?page=2 (dostęp 1.01.2025).
Abramowicz, Helena 1918: Über die Variationen der Schädel einer Serie von Ems (Graubünden), Verhandlungen der Schweizerischen Naturforschenden Gesellschaft 99. Jahresversammlung vom 9, bis 12. September 1917, ss. 280–281.
Acta Societatis Botanicorum Poloniae 1946: Wstęp. Acta Societatis Botanicorum Poloniae 17(1), ss. 1–5.
Akademia Umiejętności 1913a: Sprawozdania z posiedzeń. Akademia Umiejętności w Krakowie. – III. Wydział matematyczno-przyrodniczy. Kosmos 38(4–6), ss. 589–610. URL: https://sbc.org.pl/Content/29211/PDF/29211.pdf (dostęp 1.01.2025).
Akademia Umiejętności 1913b: Akademia Umiejętności. III. Wydział matematyczno-przyrodniczy 1913: Posiedzenie dnia 5 maja 1913 r. Wszechświat 32(22), ss. 346–351. URL: http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=93745&from=publication (dostęp 1.01.2025).
Alexandrowicz, Jerzy Stanisław 1913: Beiträge zur vergleichenden Physiologie und Verdauung. VI Zur Kenntnis der Cellulose und des Cellulose-lösenden Fermentes im Hepatopancreassaft der Schnecke (Helix pomatia). Pflüger’s Archiv 150(1–2), ss. 57–86.
Amodio, Camillo Renato 1997: Der Zoologe Arnold Lang (1855–1914). Zürich: Juris Druck Verlag Dietikon.
Amtsblatt der Königlichen Regierung zu Potsdam und der Stadt Berlin 1902: Ausweisungen aus Preussen. Amtsblatt der Königlichen Regierung zu Potsdam und der Stadt Berlin 14 (4.04.1902), s. 165.
Arai, Mary N. 1997: A Functional Biology of Scyphozoa. London: Springer.
Berent, Wacław 1896: Jeszcze o domniemanym protoplaście człowieka (Pithecanthropus erectus Dubois). Wszechświat 15(23), ss. 358–362.
Berent, Wacław 1901a: Nowe badania nad zapłodnieniem i rozwojem jaja zwierzęcego. Wszechświat 20(5), ss. 72–75.
Berent, Wacław 1901b: Ciągi ptaków. Wszechświat 20(36), s. 573.
[Berent, Wacław] W.B. 1901c: Dowody doświadczalne powinowactwa krwi. Wszechświat 20(36), s. 574.
Berent, Wacław 1901d: Dziedziczność t. zw. epilepsyi Brown-Sequardowskiej. Wszechświat 20(36), s. 574.
[Berent, Wacław] W.B. 1901e: Ruchy chemotropiczne kropli rtęci. Wszechświat 20(37), s. 589.
[Berent, Wacław] W.B. 1901f: Czynności płciowe i przemiana materii. Wszechświat 20(50), s. 802.
Berent, Wacław 1992: Pisma rozproszone. Listy. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Bone, Quentin 1970: Obituary. Professor J.S. Alexandrowicz. Journal Marine Biological Association U.K. 51, ss. 1007–1011.
Bone, Quentin 1972: Profesor Jerzy Stanisław Aleksandrowicz. Przegląd Zoologiczny 4, ss. 379–386.
[Brzęk, Gabriel] G. Brz. 1987a: Kwietniewski Kazimierz. [W:] Stanisław Feliksiak (red.), Słownik biologów polskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, ss. 318–319.
[Brzęk, Gabriel] G. Brz.1987b: Oxner Mieczysław. [W:] Stanisław Feliksiak (red.), Słownik biologów polskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, ss. 406.
Brzęk, Gabriel 1988: Stacja hydrobiologiczna na Wigrach jako warsztat pracy badawczej i kolebka nowoczesnej limnologii polskiej. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Brzęk, Gabriel 2007: Historia zoologii w Polsce do drugiej wojny światowej. Aktualizacja i uzupełnienia: Jerzy Pawłowski i Tomasz Majewski. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Budny, Michał 1985: Epilog polskiej służby zagranicznej (w czterdziestą rocznicę). Zeszyty Historyczne (Paryż) 407, ss. 48–55.
Carpine-Lancre, Jacqueline 2005a: Mieczyslaw Oxner d’après la correspondance échangée avec Jules Richard, directeur du Musée océanographique de Monaco. Annales – Centre scientifique de l’Académie polonaise des sciences à Paris 9, ss. 242–252.
Carpine-Lancre, Jacqueline 2005b: Un rapport inedit de Mieczysław Oxner: voyage d’études en Allemagne et en Scandinavie (1912). Organon 34, ss. 119–180.Chipman, Ariel 2020: Cellular processes in segmentation. Boca Raton: CRC Press.
Chronik der Stadt Zürich 1899, 6 (11.02.1899), s. 2.
Curie, Ewa 1939: Maria Curie. Warszawa: Wydawnictwo J. Przeworskiego.
Czekanowski, Jan 1948: Polska-Slowiańszczyzna: perspektywy antropologiczne. Warszawa: Wydawnictwo S. Arcta.
Dobrowolski, Antoni Bolesław 1958: Mój życiorys naukowy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Domański, Cezary W. 2009: Polscy psychologowie i psychiatrzy w Uniwersytecie w Zurychu. [W:] Włodzisław Zeidler (red.), Psychologia europejska w okresie międzywojennym. Warszawa: Vizja Press, ss. 77–86.
Domański, Cezary W. 2024: Tołwińska Maria z Krahelskich. [W:] Piotr Köhler (red.), Słownik biograficzny botaników polskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, s. 726.
Dyakowski, Bohdan 1890: O zwierzętach osiadłych (według Arnolda Langa). Wszechświat 9(20), ss. 313–314; 9(22), ss. 346–349.
Dzięczkowski, Andrzej 1979: Oxner Mieczysław (1879–1944). [W:] Polski słownik biograficzny 24, ss. 662–663.
Friedländer R. & Sohn 1911: Zoologisches Adressbuch Namen und Adressen der lebenden Zoologen, Anatomen, Physiologen und Zoopalaentologen sowie der künstlerischen und technischen Hülfskräfte. Herausgegeben auf Veranlassung der Deutschen Zoologischen Gesselschaft. 2 vollständig neu bearbeitete Ausgabe. Berlin: Verlag von R. Friedländer R. & Sohn.
Gazeta Łódzka 1917: Urząd opieki nad dzieckiem. Gazeta Łódzka (wydanie poranne) 318 (18.11.1917), s. 3.
Gądzikiewicz, Witold 1903: O pochodzeniu śródbłonka naczyń krwionośnych na podstawie badań prof. Bergha. Wszechświat 22(4), ss. 58–60.
Gądzikiewicz, Witold 1904: Międzynarodowy kongres zoologów w Bernie. Wszechświat 23(36), ss. 571–572.
Gądzikiewicz, Witold 1907: Das plötzliche Auftreten einer vergleichweise grossen Zahl von Dorididae cryptobranchiatae (Staurodorls brobetzkii [sic], n. sp.) in den Meeresbuchten bei Sebastopol. Biologisches Centralblatter 27, ss. 508–510.
Gładkowski, Krzysztof 2023: Szwajcarska geneza antropologii i etnologii Jana Czekanowskiego (1882–1965) i Stanisława Poniatowskiego (1884–1945). Politeja 1, ss. 257–278. DOI: 10.12797/Politeja.20.2023.82.14.
Głos Poranny 1933: Dla wygody klientów. Głos Poranny 184 (6.07.1933), s. 12.
Goćkowski, Janusz; Siemianowski, Andrzej (red.) 1981: Szkoły w nauce. Wrocław i in: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Grazer Volksblat 1898: Von der Universität. Grazer Volksblatt 262 (17.11.1898), s. 3.
Greniewska, Natalia 1933: Ś. P. z Laskowskich Pola Sterling-Okuniewska. Warszawa: b.w. (Druk. R. Olesiński, W. Merkel).
Grębecka, Wanda 1998: Wilno–Krzemieniec. Botaniczna szkoła naukowa (1781–1841). Warszawa: Komitet Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk („Rozprawy z Dziejów Nauki i Techniki” 7).
Holocaust Survivors and Victims Database 2026: Helena Elsenberg. URL: https://www.ushmm.org/online/hsv/person_view.php?PersonId=13108884 (dostęp 1.01.2025).
Jadczak, Ryszard 1997: Mistrz i jego uczniowie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Jeszke, Jaromir 1991: Witold Gądzikiewicz (1879–1962). Higienista. [W:] Jan Hasik i Roman K. Meissner (red.), Szkice do portretów przedstawicieli medycyny poznańskiej 1945–1985. Poznań: Wydawnictwo Akademii Medycznej w Poznaniu, ss. 162–163.
Journal de Monaco 1935: Extrait. Journal de Monaco 4069 (7.11.1935), s. 6.
Kofoid, Charles Atwood 1910: The Biological Stations of Europe. Washington: U.S. Government Printing Office.
Koźmiński, Tomasz (red.) 1920: Księga Adresowa „Warszawa” na 1920 rok. Rok pierwszy. Warszawa: Nakładem Warszawskiej Drukarni Wydawniczej.
Köhler, Piotr 2024: Krasińska Zofia. [W:] Piotr Köhler (red.), Słownik biograficzny botaników polskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, s. 347.
Krahelska, Maria 1912: Suchorostowy charakter roślinności torfowisk. Wszechświat 31(23), ss. 403–407; 31(24), ss. 424–427.
Krajewski, Janusz 1992: Władysław Tatarkiewicz. Bibliografia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
[Kramsztyk, Stanisław] sk 1894: Znaczne uproszczenie w budowie pompy powietrznej. Wszechświat 13(21), s. 334.
Krasińska, Zofia 1914: Dziedziczność u pierwotniaków. Wszechświat 33(25), ss. 385–389; 33(26), ss. 408–413; 33(27), ss. 425–428.
Kuhn-Schnyder, Emil 1982: Lang, Arnold [W:] Neue Deutsche Biographie. Bd 13. Berlin: Duncker & Humblot, ss. 529–530.
Kurier Codzienny 1903: Łódzkie gimnazyum żeńskie. Kurier Codzienny 193 (12.06.1903), s. 2.
Kurjer Warszawski 1908, (dodatek poranny) 215 (5.08.1908), s. 1.
Kurjer Warszawski 1919, (wydanie wieczorne) 83 (24.03.1919), s. 7.
Lehmann, Adolph 1898: Lehman’s Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger nebst Handels= und Gewerbe=Adressbuch […]nebst Wien […] 1898, Zweiter Band. Wien: Alfred Hölder.
Lehmann, Adolph 1900: Lehman’s Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger nebst Handels= und Gewerbe=Adressbuch […]nebst Wien […] 1900, Zweiter Band. Wien: Alfred Hölder.
Lehmann, Adolph 1913: Lehman’s Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger nebst Handels= und Gewerbe=Adressbuch […] nebst Wien […] 1913, Zweiter Band. Wien: Alfred Hölder.
Loth, Edward 1909: Kilka słów o brakach nauki polskiej (Dokończenie), Głos Warszawski 284 (15.10.1909), s. 2.
Loth, Edward 1933: Uniwersytet w Zurychu a Polska (W setną rocznicę założenia uniwersytetu zurychskiego), Kurjer Warszawski 1933, (wydanie wieczorne) 116 (28.04.1933), ss. 10–11.
Mackie, George 2022: Quentin Bone. 17 August 1931 – 6 July 2021. Biographical Memoirs of Fellows of Royal Society 72, pp. 55–76. URL: https://doi.org/10.1098/rsbm.2021.0042; https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbm.2021.0042 (dostęp 1.01.2025).
Minkiewicz, Romuald 1937: Moje spotkania z Józefem Piłsudskim na przestrzeni lat 1901–1935, Dzień dobry 339 (7.12.1937), s. 4.
Neue Freie Presse 1919a, (Nachmittagblatt), 19790 (29.09.1919), s. 7.
Neue Freie Presse 1919b: Todesfälle. Neue Freie Presse (Morgenblatt), 19791 (30.09.1919), s. 9.
Neue Zürcher Zeitung 1909, 86 (27.03.1909), s. 4.
Nowicki, Andrzej (red.) 1984: Studia z inkontrologii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Obwieszczenia Publiczne 1948: Sąd Grodzki w Warszawie wzywa spadkobierców […], Obwieszczenia Publiczne 14 (8.03.1948), s. 3.
Oczesalski, Kazimierz; Sterling, Stefan 1912: Badania doświadczalne nad wpływem upustów i zastrzykiwań krwi pod otrzewną na liczbę i odporność krwinek czerwonych. Gazeta
Lekarska seria II, 32(19), ss. 501–507; 32(20), ss. 533–541.
Olszewicz, Bolesław 1947: Lista strat kultury polskiej (1.IX.1939 – 1.III.1946). Warszawa: Wydawnictwo S. Arcta.
Pamiętnik Towarzystwa Miłośników Przyrody z Roku 1912/1913 1913, 5.
Peretiatkowicz, Antoni; Sobeski, Michał (red.) 1932: Współczesna kultura polska. Nauka, literatura, sztuka: życiorysy uczonych, literatów i artystów z wyszczególnieniem ich prac. Poznań: Księgarnia Św. Wojciecha, Drukarnia Dziennika Poznańskiego.
Pinkwart, Maciej; Zdebski, Janusz 1988: Nowy cmentarz w Zakopanem. Przewodnik biograficzny. Warszawa–Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”.
Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika we Lwowie 1907: Sprawozdanie z czynności Polskiego Towarz. Przyrodników im. Kopernika we Lwowie na czas od 20. lutego 1906 r. do 19. lutego 1907 r. Kosmos 32, s. 116. URL: https://sbc.org.pl/dlibra/publication/34377/edition/31061/kosmos-1907-r-32 (dostęp 1.01.2025).
Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu. Rok 1936. Warszawa.
Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego 1913: Członkowie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w dniu 31 grudnia 1913 r. Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego 7. Warszawa: Nakładem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.
Rosenstadt, Benno 1889: Zur Frage nach der Ursachen, welche die Zahl der Konzeptionen beim Menschen in gewissen Monaten des Jahres regelmässig steigern. Wiener Medizinische Wochenschrift 52, s. 2059.
Salvini-Plaven, Luitfried von; Mizzaro, Maria 1999: 150 Jahre Zoologie an der Universität Wien. Verhandlungen der Zoologisch–Botanischen Gessellschaft in Österreich 136, ss. 1–76.
[Sembrat, Kazimierz] Sembr. 1987: Alexandrowicz Jerzy Stanisław. [W:] Stanisław Feliksiak (red.), Słownik biologów polskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, ss. 47–48.
Skowron, Stanisław 1970: Biologiczna szkoła krakowska. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Sroka, Stanisław T. 2005: Sterling-Okuniewski Stefan Adam. [W:] Polski słownik biograficzny 44, ss. 447–448.
Sroka, Stanisław T. 2022: Tołwiński Konstanty [W:] Polski słownik biograficzny 54, ss. 112–114.
Stamhuis, Ida H.; Monsen, Arve 2007: Kristine Bonnevie, Tine Tammes and Elisabeth Schiemann in Early Genetics: Emerging Chances for a University Career for Women. Journal of the History of Biology 40(3), ss. 427–66. DOI: 10.1007/s10739-007-9132-x.
Staudacher, Anna L. 2024: Jüdische Konvertiten in Wien – die Schottenpfarre: Historischer Kontext und Matriken 1868–1914. Berlin–Boston: P. Lang.
Staudigl-Ciechowicz, Kamila Maria 2017: Das Dienst-, Habilitations- und Disziplinarrecht Der Universität Wien 1848–1938. Göttingen: V7R unipress.
Sterling, Stefan 1905a: Jądro bakterii. Wszechświat 24(1), ss. 7–11.
Sterling, Stefan 1905b: Pojęcie instynktu. Wszechświat 24(4), ss. 53–55.
Sterling, Stefan 1905c: Z anatomii i fizyologii narządów świecenia u owadów. Wszechświat 24(20), ss. 312–317; 24(21), ss. 325–330.
Sterling, Stefan 1905d: Świecenie stawonogów. Wszechświat 24(49), ss. 771–777.
Sterling, Stefan 1907: Korespondencya Wszechświata (Wycieczka w Alpy). Wszechświat 26(11), s. 174.
Sterling, Stefan 1911: Experimentelle Beiträge zur Pathogenese des Icterus. Archiv für pathologische Anatomie 64, ss. 468–488.
Studencki, Władysław 1968: O Wacławie Berencie. Część I (1873–1918). Opole: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
Szczepański, Aleksander (red.) 1919: Pamiętnik II Galicyjskiego Zjazdu Przemysłowego odbytego w Krakowie w dniach 28–30 września 1917. Kraków: Nakładem Stałej Delegacyi Galic. Zjazdów Przemysłowych.
Szumiło, Mirosław; Wrona, Janusz; Zaporowski, Zbigniew (red.) 2017: Henryk Raabe 1882–1951. Pierwszy rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Śródka, Andrzej 1990: Biogramy uczonych polskich. Część VI: Nauki medyczne. Zeszyt 1: A–Ł. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Śródka, Andrzej 1992: Biogramy uczonych polskich. Część VII: Nauki o Ziemi i górnicze A–Z. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Śródka, Andrzej 1994: Uczeni polscy XIX–XX stulecia tom I A–G. Warszawa: Aries.
Śródka, Andrzej; Szczawiński, Piotr 1985: Biogramy uczonych polskich. Część II: Nauki biologiczne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Towarzystwo Popierania Nauki Polskiej 1908: Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Popierania Nauki Polskiej za Rok 1907. Lwów.
Towarzystwo Popierania Nauki Polskiej 1909: Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Popierania Nauki Polskiej za Rok 1908. Lwów.
Universität Zürich 2025: Matrikeledition der Universität Zürich 1833–1924. URL: https://www.matrikel.uzh.ch/active/static/index.htm (dostęp 1.01.2025).
Wasserthal, Jakób 1907: Über die Bedeutung von Flagellaten im Stuhl bei Achylia gastrica.
Archiv für Verdauungskrankheiten 13, ss. 258–264. DOI: https://doi.org/10.1159/000189742.
World Register of Marine Species 1907: Staurodoris bobretzkii Gadzikiewicz. URL: https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=549635 (dostęp 1.01.2025).
[Wróblewski, Aleksander] A.Wr. 1987: Gądzikiewicz Witold. [W:] Stanisław Feliksiak (red.), Słownik biologów polskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, ss. 176–177.
Wróblewski, Andrzej Kajetan 2025: Biograficzne słowniki dziedzinowe; przewagi i konieczność. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 70, ss. 9–12.
Wybieralski, Andrzej 1979: Polacy na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Genewskiego (1876–1939). Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej Seria B, 29, ss. 103–172.
Zarych, Elżbieta (red.) 2008: Słownik pisarzy polskich. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe.
Zemanek, Alicja 2024: Raciborski Marian. [W:] Piotr Köhler (red.), Słownik biograficzny botaników polskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, ss. 564–566.
Zemanek, Alicja; Zemanek, Bogdan (red.) 2007: Naukowe szkoły botaniczne w Krakowie – tradycje i nowe zadania. Kraków: Ogród Botaniczny – Instytut Botaniki UJ.
Zielińska, Janina 1912: Wpływ kilkakrotnego okaleczania na szybkość regeneracyi. Wszechświat 31(13), ss. 193–197.
Zieliński, Jan 1999: Nasza Szwajcaria. Przewodnik śladami Polaków. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm.







