Pomost w historii nauki: Para al-Ṭūsīego a geometryczne dziedzictwo Kopernika

Abstrakt

Od końca XX wieku szereg odkryć w dziedzinie historii nauki islamskiej skłonił do ponownej oceny źródeł rewolucji naukowej. Główny zarzut wobec koncepcji rewolucji naukowej – w odniesieniu do dokonań Kopernika, Galileusza i Newtona – dotyczy pomijania kontekstu historycznego. Biorąc pod uwagę podobieństwa między źródłami tradycji naukowych świata islamu i Europy, mało prawdopodobne jest, by nowe idee powstawały niezależnie od siebie. Sugeruje to, że przemiany naukowe mogły poprzedzać narodziny nowożytnej nauki.

Niniejsze opracowanie ma na celu naświetlenie tego zagadnienia poprzez analizę wpływu modelu geometrycznego Nasīra al-Dīna al-Ṭūsīego (1201–1274), znanego jako „para al-Ṭūsīego”, na twórczość Kopernika. Badanie ukazuje uderzające podobieństwa między rozwiązaniami al-Ṭūsīego a koncepcjami Kopernika, wskazując, że nie jest to dziełem przypadku.

Wykorzystanie przez al-Ṭūsīego zarówno obserwacji, jak i matematyki, okazało się kluczowym czynnikiem w procesie tworzenia przez Kopernika heliocentrycznego modelu wszechświata. Bezpośredni wpływ „pary al-Ṭūsīego” na dzieło Kopernika De revolutionibus orbium coelestium skłonił do rewizji narracji dotyczących źródeł rewolucji naukowej i podkreślenia znaczenia wzajemnych oddziaływań w nauce. Wskazuje to na istnienie wymiany naukowej między światem islamu a myślą europejską oraz na konieczność rozpatrywania tych relacji w szerszym kontekście.