Dunaújváros i Paks: Socjalistyczne miasta nauki i technologii na Węgrzech?
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.25.004.21842Słowa kluczowe:
socjalistyczne miasto nauki i technologii, Dunaújváros, Paks, huta, elektrownia jądrowa, projekt szkoły, reprezentacja propagandowa, praktyka zorientowana na dobrobytAbstrakt
Niniejszy artykuł omawia zmieniające się relacje i wzajemne powiązania między miastami, technologią i wiedzą na Węgrzech, wykorzystując porównawczą analizę studium przypadku Dunaújváros i Paks. Dunaújváros to znane, tzw. socjalistyczne „nowe miasto” i było centrum węgierskich hut. Tymczasem Paks do dziś jest znany jako „miasto atomowe”, ponieważ znajduje się tam jedyna w kraju elektrownia jądrowa.
Transformację propagandowego obrazu produkcji wiedzy można prześledzić, porównując struktury miejskie i budynki szkolne w Dunaújváros i Paks w okresie socjalizmu państwowego w kierunku praktyki zorientowanej na dobrobyt (1945(1947) – 1989(1990)).
Badania podważają możliwość wykorzystania pojęcia socjalistycznych miast nauki i technologii w tych studiach przypadku, a zwłaszcza w projektowaniu dwóch budynków szkolnych zlokalizowanych w tych miastach. Badania identyfikują rolę innowacji technologicznych, radzieckiego wzornictwa urbanistycznego oraz lokalnych tradycji w kształtowaniu się dwóch wspomnianych miast w socjalistycznych Węgrzech.
Artykuł kończy się wskazaniem podobieństw i różnic między tymi dwoma miastami, które stanowią możliwą kontynuację lub adaptację socjalistycznej idei miasta nauki i technologii, stworzonej zarówno w ZSRR, jak i poza jego wpływami.
Bibliografia
Allen, Robert C. 1997: Capital Accumulation, Soft Budget Constraints and Soviet Industrialisation. Vancouver: University of British Columbia.
Anttiroiko, Ari-Veiko 2004: Science Cities: Their Characteristics and Future Challenges. International Journal of Technology Management 28(3–6), pp. 395–418.
Barka, Gábor; Fehérvári, Zoltán; Prakfalvi, Endre 2007: Dunaújvárosi építészeti kalauz 1950–1960. Dunaújváros: Dunaújváros Megyei Jogú Város Önkormányzata.
Becker, Charles M.; Mendelsohn, Joshua S.; Benderskaya, Kseniya A. 2012: Russian Urbanization in the Soviet and Post-Soviet Eras. London: International Institute for Environment and Development.
Bencze, Barnabás 2001: Építészeti örökségünk. [In:] Kernné Magda, Irén (ed.) Várossá válni... Várostörténeti tanulmányok Paks 1979–1999. Paks: Paks Város Önkormányzata, pp. 151–170.
Bencze, Géza (ed.) 1995: Húsz év: a Paksi Atomerőmű története. Paks: PA Rt.
Beregnyei, Miklós 2015: Párhuzamos kapcsolások – Paks, az Atomváros. Újkor.hu. URL: https://ujkor.hu/content/parhuzamos-kapcsolasok-paks-az-atomvaros (accessed on: 12 July, 2022).
Bertaud, Alain; Renaud, Bertrand 1997: Socialist Cities without Land Markets. Journal of Urban Economics 41, pp. 137–151.
Bertaud, Alain 2006: The Spatial Structures of Central and Eastern European Cities. [In:] Tsenkova, Sasha; Nedović-Budić, Zorica (eds.), The Urban Mosaic of Post-Socialist Europe. Contributions to Economics. Heidelberg: Physica-Verlag, pp. 91–110.
Braunerhjelm, Pontus; Feldman, Maryann P. 2007: Cluster Genesis: Technology-Based Industrial Development. Oxford: Oxford University Press.
Brown, Kate 2015: Plutopia: Nuclear Families, Atomic Cities, and the Great Soviet and American Plutonium Disasters. Oxford: Oxford University Press.
Bugaev, Roman; Piskunov, Mikhail; Rakov, Timofey 2021: Footpaths of the Late-Soviet Environmental Turn: The “Forest City” of Novosibirsk’s Akademgorodok as a Sociotechnical Imaginary. The Soviet and Post-Soviet Review 48(3), pp. 289–313.
Bugliarello, George 1999: Knowledge Parks and Incubators. [In:] Dorf, Richard C. (ed.), The Technology Management Handbook. Boca Raton: CRC Press, pp. 41–45.
Bullitt, Margaret M. 1976: Toward a Marxist Theory of Aesthetics: The Development of Socialist Realism in the Soviet Union. The Russian Review 35(1), pp. 53–76.
Castells, Manuel; Hall, Peter 1994: Technopoles of the World: The Making of 21st Century Industrial Complexes. London: Routledge.
Channell, David F. 2017: A History of Technoscience: Erasing the Boundaries between Science and Technology. London: Routledge.
Cheremukhin, Anton; Golosov, Mikhail; Guriev, Sergei; Tsyvinski, Aleh 2017: The Industrialization and Economic Development of Russia through the Lens of a Neoclassical Growth Model. Review of Economic Studies 84(2), pp. 613–649.
Csáki, Norbert; Füle, Lajos 1974: A VÁTI 25 éves. Budapest: VÁTI.
Dearing, James W. 1995: Growing a Japanese Science City: Communication in Scientific Research. London: Routledge.
Gerle, János (ed.) 2005: Architecture as Philosophy: The Work of Imre Makovecz. Fellbach: Edition Axel Menges.
Germuska, Pál 2013: Socialist Miracle? Hungarian Industrial Development Policy and Economic Growth, 1950–1975. Journal of European Economic History 42, pp. 87–134.
Gettó, József 1992: Műszaki Szakközépiskola, Műszaki Főiskola és Sportcsarnok, Paks, Atomerőmű. Magyar Építőművészet 83(5), pp. 18–20.
Gille, Zsuzsa 2007: From the Cult of Waste to the Trash Heap of History: The Politics of Waste in Socialist and Postsocialist Hungary. Bloomington: Indiana University Press.
Haba, Péter 2012: Expression of Energy: The Architecture of Power Stations in Hungary between 1945 and 1970. Part 2. Periodica Polytechnica Architecture 43(2), pp. 57–75.
Hall, Peter 1996: Cities of Tomorrow: an Intellectual History of Urban Planning and Design in the Twentieth Century. Oxford: Blackwell.
Harris, ChauncyD. 1971: Urbanization and Population Growth in the Soviet Union, 1959–1970. Geographical Review 61(1), pp. 102–124.
Herman, Leon M. 1971: Urbanization and New Housing Construction in the Soviet Union. American Journal of Economics & Sociology 30(2), pp. 203–219.
Horváth, Sándor 2005: Urban Socialism and Everyday Life in Sztálinváros. Berliner Osteuropa Info 23, pp. 43–50.
Imogen, Sophie; Wade, Kristin 2022: Innovation and Modernisation in Contemporary Russia Science Towns, Technology Parks and Very Limited Success. London: Routledge.
Jász, Borbála 2018: Hidden Modernism: Architecture Theory of the Socialist Realist Gap. Periodica Politechnica Architecture 49(1), pp. 92–97.
Josephson, Paul R. 1997: New Atlantis Revisited: Akademgorodok, the Siberian City of Science. Princeton: Princeton University Press.
Karlsson, Charlie (ed.) 2010: Handbook of Research on Innovation and Clusters: Cases and Policies. Cheltenham: Edward Elga.
Kassai, Dorottya; Nagy, Iván; Starkbauer, Lilla; Terbe, Rita; Varga, Noémi 2021: Egyedi általános iskolák 1957(59) és 67(69) között. Egy feledésbemerült évtized mai szemmel. [In:] Dúl, Andrea; Somogyi, Krisztina; Tamáska, Máté (eds.), Iskolaépítészet Magyarországon. Örökség és megújulás. Budapest: Martin Opitz Kiadó, pp. 139–160.
Kaukonen, Erkki 1994: Science and Technology in Russia: Collapse or New Dynamics? Science Studies 2, pp. 23–36.
Keller, Márkus 2020: Professionalization in Socialism. Architects and Architecture after 1945 in Hungary. SOCIO.HU – Special Issue. URL: https://socio.hu/index.php/so/article/view/866/840 (accessed on: 12 July, 2022).
Kiscsatári, Marianna 2017: A munkásság fényképes megörökítése a Magyar Nemzeti Múzeum gyűjteményében. Múltunk 62(2), pp. 53–70.
Kissfazekas, Kornélia 2015: Relationships between Politics, Cities and Architecture Based on the Examples of Two Hungarian New Towns. Cities 48(November), pp. 99–108.
Kovács, József Ö.; Horváth Gergely K.; Csikós, Gábor (ed.) 2023: The Sovietization of Rural Hungary 1945–1980. London: Routledge.
Kuslits, Tibor; Horváth, Tamás (eds.) 2013: Szocreál építészet Magyarországon: Dunaújváros építéstörténetének különös tanulságai. Győr: Széchenyi István Egyetem.
Lappo, Marina A. 2005: The Russian City – A Symbiosis of the Urban and Rural. Demoskop Weekly 221–222. URL: http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0221/analit06.php (accessed on: 12 July, 2022).
Laszlo-Herbert, Márk 2016: The Construction and Transformation of Socialist Space in the Planned Cities of Stalinstadt and Sztálinváros. Toronto: University of Toronto.
Major, Máté 1948: Az új építészet elméleti kérdései. (Szocialista realizmus az építészetben). Budapest: Új Építészek Köre.
Maloyan, Alia G. 2007: Faces of Suburbanization in St. Petersburg. Demoscope Weekly 299–300. URL: http://www.demoscope.ru/weekly/2007/0299/index.php (accessed on: 12 July, 2022).
Matussné Lendvai, Márta; Klein, András M.; Knódel, Mária; Pálfalvi, János (eds.) 2005: Dunapentele Sztálinváros Dunaújváros fényképeken. Dunaújváros: Meritum Text Kiadó.
Mikhailova, Tatiana 2012: Where Russians Should Live: A Counterfactual Alternative to Soviet Location Policy. Munich: University Library of Munich.
Molnár, Virág 2005: Cultural Politics and Modernist Architecture: The Tulip Debate in Postwar Hungary. American Sociological Review 70, pp. 111–135.
Mumford, Eric 2009: CIAM and the Communist Bloc, 1928–59. The Journal of Architecture 14, pp. 237–254.
Musil, Jiří 1980: Urbanization in Socialist Countries. New York: White Plains.
Nefedova, Tatyana; Treivish, Andrei 2003: Differential Urbanization in Russia. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie 94(1), pp. 75–88.
Oh, Deog.Seong 1999: From Science City to Information City: Development of Technopolis Concept in Korea. [In:] Lim, Chaisung (ed.), Global Transformation toward a Sustainable Civil Society. Seoul: Hand, pp. 550–565.
Oqubay, Arkebe; Lin, Justin Y. (eds) 2020: Oxford Handbook of Industrial Hubs and Economic Development. Oxford: Oxford University Press.
Osborn, Robert J. 1963: How the Russians Plan Their Cities. Society 3(6), pp. 25–30.
Petróczy, Gábor; Saád, József 2022: Építésügy – tervezés – tervgazdaság (1945–1956). [In:] Horváth, Gergely K. (ed.), Ellenszélben. Településpolitika és a falvak a kommunista diktatúra évtizedeiben. Budapest: Bölcsészettudományi Kutatóközpont – Nemzeti Emlékezet Bizottsága, pp. 13–133.
Pittaway, Mark 2005: Creating and Domesticating Hungary’s Socialist Industrial Landscape: From Dunapentele to Sztálinváros, 1950–1958. Historical Archaeology 39(3), pp. 75–93.
Pivovarov, Iurii L. 2003: The Urbanization of Russia in the Twentieth Century: Perceptions and Reality. Sociological Research 42(2), pp. 45–65.
Prakfalvi, Endre; Hajdú, Virág; Fehérvári, Zoltán (eds.) 1996: Építészet és tervezés Magyarországon 1945–1959. Budapest: Országos Műemlékvédelmi Hivatal.
Pratt, Andy C. 1997: The Emerging Shape and Form of Innovation Networks and Institutions. [In:] Simmie, James (ed.), Innovation, Networks and Learning Regions? London: Jessica Kingsley Publishers, pp. 124–136.
Rogovin, Vadim Z. 1993: Was There an Alternative? Moscow: Iskra-Research.
Schweiger, Helena; Stepanov, Alexander; Zacchia, Paolo 2022: The Long-Run Effects of R&D Place-Based Policies: Evidence from Russian Science Cities. American Economic Journal: Economic Policy 14(3), pp. 322–351.
Scott, Allen J. 2022: The changing fortunes and future prospects of a traditional industrial cluster: Woollen textile production in the Scottish Borders. Local Economy 1, pp. 1–17.
Shlapentokh, Vladimir 1990: Soviet Intellectuals and Political Power: The Post-Stalin Era. Princeton: Princeton University Press.
Siddiqi, Asif (2015): Scientists and Specialists in the Gulag: Life and Death in Stalin’s Sharashka. Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History 16(3), pp. 557–588.
Simon, Katalin 2006: A tulipán vita. Iskolakultúra 6, pp. 13–27.
Simon, Mariann 2013: Progressive, Forward-Looking and Advanced: Hungarian Architecture and Modernity 1956–1962. Architektura and Urbanizmus 47(1–2), pp. 20–33.
Smith, MarkB. 2010: Property of Communists: The Urban Housing Program from Stalin to Khrushchev. DeKalb: Northern Illinois University Press.
Szelényi, Iván 1996: Cities under Socialism and After. [In:] Andrusz, Gregory; Harloe, Michael; Szelenyi, Iván (eds.), Cities after Socialism: Urban and Regional Change and Conflict in Post-Socialist Societies. Oxford: Blackwell, pp. 286–317.
Szőnyeg-Szegvári, Eszter 2020: A hetvenes évek modernizmusából kiúszó óriáshal esete. Artmagazin 121, pp. 66–71.
Valuch, Tibor 2021: Everyday Life under Communism and After: Consumption and Lifestyle in Hungary, 1945–2000. New York: CEU Press.
Vámossy, Ferenc 2016: Dunaújváros és a szocialista város eszménye. [In:] Vámossy, Ferenc, 20. századi magyar építőművészete. Örökségünk értékei. Válságok évtizedei 1902–1956. Budapest: Tarsoly, pp. 235–240.
Vladimirov, ViktorV. 2002: Problems in the Development of a Theory of Spatial Redistribution in Russia. Moscow: URSS.
Weiner, Tibor 1951: Sztálinváros, szocialista város. A városépítés módszere. Építés–Építészet 2(3), pp. 589–598.
Wheatcroft, Stephen G.; Davies, Robert W.; Cooper, JulianM. 1986: Soviet Industrialisation Reconsidered: Some Preliminary Conclusions about Economic Development between 1926 and 1941. Economic History Review 39(2), pp. 264–294.
White, PaulM. 1979: Planning of Urban Transport Systems in the Soviet Union. Transportation Research 13(4), pp. 231–240.
Zhimbiev, Balzhan 2000: History of the Urbanisation of a Siberian City: Ulan-Ude. Cambridge: White Horse Press.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
