Friedrich Cain, Bernhard Kleeberg (eds.), A New Organon. Science studies in interwar Poland. Tübingen: Mohr Siebeck, 2024. ISBN 978-3-16-154989-2 (“Historische Wissensforschung” 18), 401 pp. DOI: 10.1628/978-3-16-154989-2 [Omówienie recenzyjne]
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.26.014.22703Słowa kluczowe:
naukoznawstwo, Kasa imienia Józefa Mianowskiego, Stanisław Michalski, „Nauka Polska”, „Organon”, „New Organon”Abstrakt
Monografia A New Organon. Science Studies in Interwar Poland to opracowanie naukowe poświęcone problematyce naukoznawczej, będące równocześnie wydawnictwem źródłowym. Zawiera tłumaczenia artykułów opublikowanych w okresie II Rzeczypospolitej w Nauce Polskiej oraz przedruki tekstów z Organonu, czasopisma wydawanego w językach kongresowych. Redaktorzy tomu, historycy nauki Friedrich Cain i Bernhard Kleeberg, podjęli ideę Nowego Organonu, której celem jest popularyzacja międzywojennych polskich refleksji nad nauką.
Recenzowana publikacja składa się z „Wprowadzenia” oraz trzech części: „Kontekstów historycznych”, „Źródeł” i „Komentarzy”, w których szczegółowo analizowane są kluczowe zagadnienia naukoznawcze tamtego okresu.
W artykule recenzyjnym omówiono zarówno koncepcję Nowego Organonu, jak i strukturę oraz treść pracy, podkreślając jej znaczenie dla badań nad historią nauki. Zawarto również krytyczne uwagi pod adresem inicjatywy Caina i Kleeberga oraz innych badaczy, a także wskazano na zasadność i potrzebę dalszego rozwijania tej idei.
Bibliografia
Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Kasa im. Józefa Mianowskiego, sygn. 47. Artur Śliwiński. Ze wspomnień osobistych o Stanisławie Michalskim.
Bujak, Franciszek 1927: Drogi mojego rozwoju umysłowego. Nauka Polska 6, ss. 77–136.
Dobrowolski, Antoni Bolesław Dobrowolski 1958: Mój życiorys naukowy. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Gawroński, Andrzej 1923: Nauka narodowa czy międzynarodowa? Nauka Polska 4, ss. 36–44.
Kotarbiński, Tadeusz 1929: Elementy teorji poznania, logiki formalnej i metodologji nauk. Lwów: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
[Michalski, Stanisław] 1923: Wstęp redakcyjny. Nauka Polska 4, ss. VII–IX.
[Michalski, Stanisław] 1929: Po dziesięciu latach. Nauka Polska 10, ss. XXIII–XXVIII.
Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój (1918–1939, 1947).
Organon. International review (1936, 1938).
Ossowska, Maria; Ossowski Stanisław 1935: Nauka o nauce. Nauka Polska 20, ss. 1–12.
Ossowski, Stanisław 1923: Funkcja dziejowa nauki, Nauka Polska 4, ss. 8–35.
Sprawozdanie 1929: Sprawozdanie z działalności Koła Naukoznawczego. Nauka Polska 11, ss. 353–355.
Znaniecki, Florian 1925: Przedmiot i zadania nauki o wiedzy. Nauka Polska 5, ss. 1–78.
Cain, Friedrich 2021: Wissen im Untergrund. Praxis und Politik klandestiner Forschung im besetzten Polen (1939–1945). Tübingen: Mohr Siebeck.
Cain, Friedrich 2025: Nauka w podziemiu. Praktyka i polityka konspiracyjnych badań naukowych w okupowanej Polsce (1939–1945). Warszawa: Instytut Historii Nauki imienia Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów PAN.
Hübner, Mateusz 2022: Fundusz Kultury Narodowej Józefa Piłsudskiego. Zamysł i realizacja. Warszawa: Instytut de Republica.
Hübner, Mateusz 2023: Portrety zagranicznych instytucji wsparcia twórczości naukowej i kulturalnej na łamach rocznika „Nauka Polska” a Fundusz Kultury Narodowej. Studia Historiae Scientiarum 22, ss. 433–471. DOI: 10.4467/2543702XSHS.23.012.17703.
Hübner, Piotr; Piskurewicz, Jan; Zasztowt, Leszek 2025: Fundacja im. Józefa Mianowskiego. History. Translated by Jacek Soszyński. URL: https://www.mianowski.waw.pl/en/history/ (dostęp: 14.03.2025).
Kleeberg, Bernhard 2005: Theophysis. Ernst Haeckels Philosophie des Naturganzen. Göttingen: Böhlau Verlag.
Kleeberg, Bernhard 2012: Schlechte Angewohnheiten Eine Anthologie 1750–1900. München: Suhrkamp.
Kokowski, Michał 2022: Boris Hessen (1893–1936), „Społeczne i ekonomiczne korzenie Principiów Newtona” i paradoksalna historia historiografii nauki. Studia Historiae Scientiarum 21, ss. 555–610. DOI: 10.4467/2543702XSHS.22.017.15983.
Michalski, Stanisław 1984: Antoni Bolesław Dobrowolski prekursor współczesnej edukacji. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Zamecki, Stefan 2016: Problematyka naukoznawcza na łamach periodyku „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”. Studium historyczno-metodologiczne. Lata 1918–1947. Warszawa: Instytut Historii Nauki imienia Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów PAN.
Zasztowt, Leszek 2015: Polskie naukoznawstwo w okresie międzywojennym. Warsztaty naukoznawcze w Konstancji (Niemcy): A New Organon. Science Studies in Poland Between the Wars. Workshop, 20–21 February 2015. Kulturwissenschaftliches Kolleg Konstanz (Bischofsvilla) – Universität Konstanz. Organized by Friedrich Cain and Bernhard Kleeberg. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 60(4), ss. 177–184.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
