Ogólna teoria względności w Krakowie 1945–1987
DOI:
https://doi.org/10.4467/Słowa kluczowe:
ogólna teoria względności, Kraków, lata 1945–1987, trójwymiarowe czasoprzestrzenie, hipoteza o braku włosów dla czarnych dziur, historia naukiAbstrakt
Przedstawiamy poniżej rozwój ogólnej teorii względności w pierwszym czerdziestoleciu po zakończeniu w 1945 roku II wojny światowej. Profesor Jan Weyssenhoff był jedynym fizykiem teoretycznym, który przetrwał w Krakowie tę wojnę. Większość jego powojennych doktorantów zaczynała karierę naukową od badania ogólnej teorii względności. W początkach lat 60. pojawiła się grupa utalentowanych młodych fizyków teoretyków, którzy zaangażowali się w badanie nowych wówczas koncepcji. Prawie wszyscy przeszli później do uprawiania innych działów fizyki teoretycznej. Tym, co przetrwało próbę czasu, jest odkrycie (2+1)-wymiarowych czasoprzestrzeni (4-wymiarowych strun kosmicznych, jak się okaże) przez Andrzeja Staruszkiewicza w 1963 roku. Począwszy od połowy lat 60. jedynie Staruszkiewicz zajmował się badaniem teorii względności. Miał on wielu studentów i w roku 1985 odnotowujemy odrodzenie w Krakowie nowej generacji młodych badaczy. Najbardziej znaczący wynik uzyskany przez nich w tym czasie – jednoznaczność rozwiązania Kerra-Newmana – został dowiedziony przez Pawła Oskara Mazura w 1982 roku. Najbardziej znaczący wynik uzyskany przez nich w tym czasie – jednoznaczność rozwiązania Kerra-Newmana – został dowiedziony przez Pawła Oskara Mazura w 1982 roku.
Bibliografia
Arnowitt, Richard; Deser, Stanley; Misner, Charles 1959: Dynamical Structure and Definition of Energy in General Relativity. Physical Review116(5), pp. 1322–1330.
Białas, Andrzej 2024: Communicated to the author on 19th April of 2024.
Białas, Andrzej; Staruszkiewicz, Andrzej 2024: private communications at various occasions in 2024.
Biesiada, Marek 2025: Marek Szydłowki. [W;] Jarosław Włodarczyk, Michał Tomczak (red.), Słownik biograficzny astronomów polskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. ISBN 978-83-7676-378-1, s. 270.
Bartnik, Robert; McKinnon, John 1988: Particlelike solutions of the Einstein-Yang-Mills equations. Physical Review Letters 61(2), pp. 141–144. DOI: 10.1103/PhysRevLett.61.141.
Bowyer, S.; Byram, E.T.; Chubb, T.A.; Friedman, H. 1965: Cosmic X-ray Sources. Science 147(3656), pp. 394–398.
Brill, Dieter 1959: On the positive definite mass of the Bondi-Weber-Wheeler time-symmetric gravitational waves. Annals of Physics 7(4), pp. 466–483.
Bunting, Gary 1983: Proof of the uniqueness conjecture for black holes, PhD Thesis (unpublished) University of New England, Armidale, N.S.W. (1983).
Carter, Brendon 1973: Black hole equilibrium states. [In:] Cécile DeWitt, Bryce Seligman DeWitt (eds.), Black Holes. Lectures delivered at the Summer School of Theoretical Physics of the University of Grenoble at Les Houches. New York: Gordon and Breach, pp. 57–213.
Carter, Brendon 1979: The general theory of black hole properties. [In:] S. Hawking, W. Israel (eds.), General Relativity. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 294–361.
Choquet-Bruhat, Yvonne 2014: Beginnings of the Cauchy problem. DOI: 10.48550/arXiv.1410.3490.
Communication 2024: Private information from Andrzej Białas, Marek Demiański and Andrzej Staruszkiewicz, at various occasions in 2024.
Deser, Stanley; Jackiw, Roman; ’t Hooft, Gerard 1984: Three-Dimensional Einstein Gravity: Dynamics of flat space. Annals of Physics 152(1), pp. 220–235. DOI: 10.1016/0003-4916(84)90085-X.
Deser, Stanley; Mazur, Paweł Oskar 1985: Static solutions in D=3 Einstein-Maxwell theory. Classical and Quantum Gravity 2(3), L51. DOI: 10.1088/0264-9381/2/3/003.
Dixon, W.G. 2008: Mathisson’s New Mechanics: Its Aims and Realisation. Acta Physica Polonica B Proceedings Supplement 1(1), pp. 27–54. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=Sup&vol=1&page=27 (accessed 29 June 2026).
FAIS 2024: Sprawozdanie z seminarium „Historia krakowskiej fizyki teoretycznej w latach 1945–2015” za rok akademicki 2023/24. Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, Uniwersytet Jagielloński. Kraków, September 2024 ISBN 978-83-958051-5-8. URL: https://fais.uj.edu.pl/documents/41628/157082138/Suma-m-2.pdf/c94fed0b-172c-40f9-8389-b3f7c497fb52 (accessed 29 June 2026).
Golda, Zdzisław 2024: Acta Cosmologica w latach 1973–1998
Kennefick, Daniel 2007: Traveling at the Speed of Thought: Einstein and the Quest for Gravitational Waves. Princeton – Oxford: Princeton University Press.
Kerr, Roy P. 1963: Gravitational Field of a Spinning Mass as an Example of Algebraically Special Metrics. Physical Review Letters 11(5), pp. 237–238.
Kisiel, Andrzej 2024: Katedra i Zakład Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1945–1970 w dokumentach i we wspomnieniach. [In:] FAIS 2024, Section VII, 48 pages.
Kowalska, Antonina 2021: Wspomnienia Antoniny Kowalskiej, asystentki profesora Jana Weyssenhoffa, Kraków (unpublished; the manuscript is possessed by the library of the Faculty of Physics, Astronomy and Computer Science of Jagiellonian University).
Kruskal, Martin D. 1960: Maximal Extension of Schwarzschild Metric. Physical Review 119(5), pp. 1743–1745.
Malec, Edward 1984: The absence of static, smooth solutions in Einstein-Yang-Mills-Klein-Gordon theory. Acta Physica Polonica B 15(12), pp. 1101–1109. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=Reg&vol=15&page=1101 (accessed 29.06.2006).
Malec, Edward 1987: On classical solutions of nonabelian gauge theories. Acta Physica Polonica B 18(11), pp. 1017–1064. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=Reg&vol=18&page=1017 (accessed 29 June 2026).
Malec, Edward 2024: Relatywiści, kosmologowie i astrofizycy relatywistyczni w Krakowie w latach 1945–2015. [In:] FAIS 2024, Section I, 26 pages.
Marder, L. 1958: Gravitational waves in general relativity I. Cylindrical waves. Proceedings of the Royal Society A, 244 (1239), pp. 524–537. DOI: 10.1098/rspa.1958.0058.
Mathisson, Myron 1937: Neue Mechanik materieller Systeme. Acta Physica Polonica 6, pp. 163–200. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=T&vol=6&no=3&page=163 (accessed 29.06.2006).
Mathisson, Myron 2010: New mechanics of material systems. General Relativity and Gravitation 42(4), pp. 1011–1048. DOI: 10.1007/s10714-010-0939-y.
Mazur, Paweł Oskar 1982: Proof of uniqueness of the Kerr-Newman black hole solution. Journal of Physics A: Mathematical and General 15(10), pp. 3173–3180. DOI: 10.1088/0305-4470/15/10/021.
Mazur, Paweł Oskar 1983: Black Hole Uniqueness From a Hidden Symmetry of Einstein’s Gravity. URL: https://static1.squarespace.com/static/5852e579be659442a01f27b8/t/586fd564f7e0ab12abebabf0/1483724133793/mazur.pdf (accessed 29 June 2006).
Mazur, Paweł Oskar 1986: Spinning Cosmic Strings and Quantization of Energy. Physics Review Letters 57, pp. 929–932. DOI: 10.1103/PhysRevLett.57.929.
Mietelski, Jan 1992: 200 lat historii Obserwatorium Krakowskiego. Postępy Astronomii 3–4, pp. 101–117. URL: https://www.urania.edu.pl/sites/default/files/archiwum/postepy_astronomii_1992_03-04.pdf (accessed 29.06.2006).
Newman, Ezra T.; Couch, E.; Chinnapared, K.; Exton, A.; Prakash, A.; Torrence, R. 1965: Metric of a rotating, charged mass. Journal of mathematical physics 6(6), pp. 918–919.
Newman, Ezra Ted; Penrose, Roger 1962: An Approach to Gravitational Radiation by a Method of Spin Coefficients. Journal of Mathematical Physics 3, pp. 566–578. DOI: 10.1063/1.1724257.
Pawłowska, Maria; Dobija, Katarzyna 2024: Historia Zeszytów Naukowych UJ i ich rola w popularyzowaniu osiągnięć i rozwoju współpracy kadry naukowej Uniwersytetu Jagiellońskiego. [In:] FAIS 2024, Section IV, 21 pages.
Penrose, Roger 1965: Gravitational Collapse and Space-Time Singularities. Physical Review Letters 14(3), pp. 57–59.
Prace Fizyczne 1963: Prace Fizyczne (“Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 84).
Prace Fizyczne 1965: Prace Fizyczne (“Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 104).
Staruszkiewicz, Andrzej 1963: Gravitation theory in 3-dimensional spacetime. Acta Physica Polonica 24, pp. 735–740. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=T&vol=24&no=6&page=735 (accessed 29 June 2026).
Staruszkiewicz, Andrzej 1965: Teoria grawitacji w przestrzeni trójwymiarowej. Prace Fizyczne 3 (“Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 104), pp. 135–141.
Staruszkiewicz, Andrzej 1973: On Retardation Effects in the Planetary System (Essay). 1973 Awards for Essays on Gravitation. URL: https://static1.squarespace.com/static/5852e579be659442a01f27b8/t/58794a3c725e254484df4903/1484343870211/staruszkiewicz.pdf (accessed 29 June 2026).
Staruszkiewicz, Andrzej 2025: Private information.
Szekeres, George 1960: On the singularities of a Riemannian manifold. Publicationes Mathematicae Debrecen 7, pp. 285–301.
Średniawa, Bronisław 1985: History of Theoretical Physics at Jagiellonian University in Cracow in XIXth century and in the first part of XXth century. Part. 4. Warszawa–Kraków: PWN.
Średniawa, Bronisław 1994: Three essays on the history of relativity in Cracow. “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Kraków.
Thorne, Kip S. 1994: Black Holes and Time Warps: Einstein’s Outrageous Legacy. New York–London: W.W. Norton and Company.
Trautman, Andrzej 2015: private communication.
Weyssenhoff, Jan; Raabe, Antoni 1947a: Relativistic Dynamics of Spin-Fluids and Spin-Particles. Acta Physica Polonica 9, ss. 7–18. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=T&vol=9&no=1&page=7 (accessed 29 June 2026).
Weyssenhoff, Jan; Raabe, Antoni 1947b: Relativistic Dynamics of Spin-Particles Moving with the Velocity of Light. Acta Physica Polonica 9, ss. 19–25. URL: https://www.actaphys.uj.edu.pl/fulltext?series=T&vol=9&no=1&page=19 (accessed 29 June 2026).
Wheeler, John Archibald 1964: Geometrodynamics and the issue of the final state. [In:] Cécile DeWitt, Bryce Seligman DeWitt (eds.), Relativity, Groups and Topology. Lectures Delivered at Les Houches during The 1963 Session of the Summer School of Theoretical Physics University of Grenoble. New York–London–Paris: Gordon and Breach Science Publishers, pp. XVI + 929.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
