Z historii badań nad metalami ciężkimi w środowisku przydrożnym
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.25.014.21852Słowa kluczowe:
historia badań, metale ciężkie, środowisko przydrożneAbstrakt
Od szeregu lat na świecie prowadzi się badania mające na celu nie tylko określenie koncentracji metali ciężkich wzdłuż ciągów komunikacyjnych, lecz także opracowanie schematu rozprzestrzeniania się emisji pochodzących z transportu na terenach przyległych do dróg. Historia tych badań nie jest długa, bo dotyczy zaledwie ponad osiemdziesięciu lat. Jednak badania te są ważne z punktu widzenia rozwoju motoryzacji na przestrzeni ostatnich lat oraz negatywnego wpływu transportu drogowego na zdrowie ludzi, zwierząt i roślin. Substancje pochodzące z motoryzacji zalicza się do bardzo szkodliwych, a uprawy roślin czy mieszkanie w pobliżu dróg sprawia, że jesteśmy szczególnie narażeni na ich oddziaływanie.
Na początku badań dotyczących wpływu dróg na środowisko naukowcy skupiali się przede wszystkim na określeniu zawartości ołowiu i kadmu w glebach i roślinach. Z czasem, w miarę wzrostu świadomości ekologicznej i postępu technologicznego, badania dotyczące określania zawartości metali w środowisku rozszerzyły się na inne pierwiastki wraz z podaniem ich wpływu na bioróżnorodność i zdrowie człowieka. Pierwsze prace opisywały odległość od drogi jako główny czynnik wpływający na zanieczyszczenia przydrożne. Kolejne lata i spostrzeżenia doprowadziły do opisywania co najmniej kilku czynników, które mają wpływ na rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń wzdłuż dróg. Dzięki badaniom monitoringowym dotyczącym określenia zawartości metali ciężkich w glebach i roślinach, prowadzonym na całym świecie od kiludziesięciu lat, możliwym stało się zaobserwowanie zmian w koncentracji metali w środowisku przydrożnym na przestrzeni lat i porównanie koncentracji metali w glebach i roślinach pobranych z terenów sprzed budowy dróg (tzw. tłowych) z koncetracjami metali w tychże komponentach środowiska w późniejszych terenach przydrożnych.
Bibliografia
Adriano, Domy C. 1986: Trace elements in the terrestrial environment. New York: Springer Verlag. 533 pp. ISBN: 9781475719079. DOI: 10.1007/978-1-4757-1907-9.
Ajayi, A.; Kamson, O. 1983: Determination of lead in roadside dust in Lagos City by atomic absorption spectrophotometry. Environment International 9(5), pp. 397–400. DOI: 10.1016/0160-4120(83)90132-0.
Araya, Magdalena; Olivares, Manuel; Pizarro, Fernando 2007: Copper in human health. International Journal of Environment and Health 1(4), pp. 608–620. DOI: 10.1504/IJENVH.2007.018578.
Button, Kenneth J.; Hensher, David A. 2003: Handbook of transport and the environment. Amsterdam: Elsevier. ISBN 978-0-080-44103-0. DOI: 10.1108/9781786359513.
Chmielewski, Jarosław; Gworek, Barbara; Florek-Łuszczki, Magdalena; Nowak-Starz, Grażyna; Wójtowicz, Bożena; Wójcik, Tomasz; Żeber-Dzikowska, Ilona; Strzelecka, Agnieszka; Szpringer, Monika 2020: Heavy metals in the environment and their impact on human health. Przemysł Chemiczny 99(1), pp. 50–57. DOI: 10.15199/62.2020.1.3.
Coetzee, Johan J.; Bansal, Neetu; Chirwa, Evans M.N. 2020: Chromium in environment, its toxic effect from chromite-mining and ferrochrome industries, and its possible bioremediation. Exposure and Health 12(1), pp. 51–62. DOI: https://doi.org/10.1007/s12403-018-0284-z.
Curzydło, Józef 1988: Ołów i cynk w roślinach i glebach w sąsiedztwie drogowych szlaków komunikacyjnych. Zeszyty Naukowe Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie 127 (Rozprawa habilitacyjna). ISSN 0239-8109, pp. 70.
Czarnowska, Krystyna 1974: The accumulation of heavy metals in soils and plants in Warsaw Area (exemplified by grasses and mosses). Polish Journal of Soil Science 7(2), pp. 117–122.
Czarnowska, Krystyna 1994: Akumulacja niektórych metali ciężkich w glebach uprawnych i w liściach selera w pobliżu dróg wylotowych z Warszawy. Roczniki Gleboznawcze 45(3/4), pp. 59–75.
Czeczot, Hanna; Majewska, Monika 2010: Cadmium – exposure and its effects on health. Farmacja Polska 66(4), pp. 243–250. URL: https://www.ptfarm.pl/pub/File/Farmacja%20Polska/2010/04-2010/02%20%20Kadm.pdf (accessed on: 8.03.2024).
Ćwiąkała, Michał; Korzeniowska, Joanna; Kraszewski, Cezary; Rafalski Leszek 2019: Testing the concentration of trace metals in soils near roads with varied traffic intensity. Roads and Bridges. Drogi i Mosty 18(2), pp. 127–134. DOI: 10.7409/rabdim.019.008.
Dorocki, Sławomir; Korzeniowska, Joanna 2023: Soil contamination with metals in mountainous: A case study of Jaworzyna Krynicka in the Beskidy Mountains (Poland). International Journal of Environmental Research and Public Health 20, 5150. DOI: 10.3390/ijerph20065150.
Dzikuć, Maciej; Adamczyk, Janusz; Piwowar, Arkadiusz 2018: Problems associated with the emissions limitations from road transport in the Lubuskie Province (Poland). Atmospheric Environment 160, pp. 1–8. DOI: 10.1016/j.atmosenv.2017.04.011.
Fakayode, Sayo; Olu-Owolabi, Bamidele 2003: Heavy metal contamination of roadside top soil in Osogbo, Nigeria; Its relationship to traffic density and proximity to highways. Journal of Environmental Geology 44(2), pp. 50–157. DOI: 10.1007/s00254-002-0739-0.
Fidos, Maciej; Rutkowska, Beata 2023: Accumulation of selected trace elements in soil and roadside trees – case study. Soil Science Annual 74(1), pp. 163082. DOI: 10.37501/Soilsa/163082.
Garcia-Miragaya, J.; Castro, S.; Paolini, J. 1981. Lead and zinc levels and chemical fractionation In roadside soils of Caracas, Venezuela. Water, Air and Soil Pollution 15, pp. 285–297.
Genchi, Giuseppe; Carocci, Alessia; Lauria, Grazantionio; Sinicropi, Maria S.; Catalano, Alessia 2020: Nickel: Human health and environmental toxicology. International Journal of Environmental Research and Public Health 17(3), pp. 679. DOI: 10.3390/ijerph17030679.
Gong, Zhaoyuan; Chan, Hiu T.; Chen, Qilei; Chen, Hubiao 2021: Application of nanotechnology in analysis and removal of heavy metals in food and water resources. Nanomaterials 11(7), 1792. DOI: 10.3390/nano11071792.
Grodzińska, Krystyna; Szarek, Grażyna; Godzik, Barbara; Braniewski, Stanisław; Chrzanowska, Elżbieta 1994: Mapping air pollution in Poland by measuring heavy metal concentration in mosses. Climate and Atmospheric Deposition Studies in Forests 19, pp. 197–209.
Gruca-Królikowska, Sylwia; Wacławek, Witold 2006: Metals in the environment. Part 2. Effect of heavy metals on plants. Chemistry-Didactics-Ecology-Metrology 11(1–2), pp. 41–56. URL: http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-efc9e9ab-613b-4409-a468-c7c303fff07a (accessed on: 10.02.2024).
Gworek, Barbara; Kwasowski, W. 2001: Influence of motorization on an environment. [In:] Barbara Gworek, Andrzej Mocka (eds.), Obieg pierwiastków w przyrodzie. Monografia. Vol 1. Warszawa: Instytut Ochrony Środowiska. ISBN 8385805761, pp. 39–48.
Hjőrtenkrans, David; Bergbäck, Bo; Häggerud, Agneta 2006: New metal emission patterns in road traffic environments. Environmental Monitoring and Assessment 117, pp. 85–98. DOI: 10.1007/s10661-006-7706-2.
Hoffman, G.; Scholl, W.; Trenkle, A. 1989: Soil pollution by motor vehicles: Lead, cadmium, de-icing salt and chlorohydrocarbons. Environment Pollution 19, pp. 103–108.
Hou, Shuangxing; Yuan, Lianfang; Jin, Pengpeng; Ding, Bojun; Qin, Na; Li, Li; Liu, Xuedong; Wu, Zhongliang; Zhao, Gang; Deng, Yanchun 2013: A clinical study of the effects of lead poisoning on the intelligence and neurobehavioral abilities of children. Theoretical Biology and Medical Modelling 10(13), pp. 1–9. DOI: 10.1186/1742-4682-10-13.
Inaba, Takeya; Kobayashi, Etsuko; Suwazono, Yasushi; Uetani, Mirei; Oishi, Mitsuhiro; Nakagawa, Hideaki; Nogawa, Koji 2005: Estimation of cumulative cadmium intake causing Itai–itai disease. Toxicology Letters 159(2), pp. 192–201. DOI: 10.1016/j.toxlet.2005.05.011.
Isinkaralar, Oznur; Świsłowski, Paweł; Isinkaralar, Kaan; Rajfur, Małgorzata 2024: Moss as a passive biomonitoring tool for the atmospheric deposition and spatial distribution pattern of toxic metals in an industrial city. Environmental Monitoring and Assessment 196(513). DOI: 10.1007/s10661-024-12696-x.
Jankaitė, Audronė; Baltrėnas, Pranas; Kazlauskienė, Agnė 2008: Heavy metal concentrations in roadside soils of Lithuania’s highways. Geologija 50(4), pp. 237–245. DOI: 10.2478/v10056-008-0049-7.
Jędryka, Michał 2020: Ołowiane dzieci. Zapomniana epidemia. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej. ISBN 978-83-66586-05-5, 256 pp.
Jomova, Klaudia; Alomar, Suliman; Nepovimova, Eugenie; Kuca, Kamil; Valko, Marian 2024: Heavy metals: toxicity and human health effects. Archives of Toxicology, pp. 1–57. DOI: 10.1007/s00204-024-03903-2.
Kabata-Pendias, Alina; Pendias, Henryk 1999: Biogeochemia pierwiastków śladowych. Warszawa: PWN. 400 pp. ISBN: 8301128232.
Kaczyńska, Agata; Zajączkowski, Miłosz; Grzybiak, Marek 2015: Cadmium toxicity in plants and humans. Annales Academiae Medicae Gedanensis 45, pp. 65–70. URL: https://ppm.edu.pl/info/article/GUMaa6e3c724cdd42e1a0667e7e257c3240/ (accessed on: 26.04.2024).
Karbowska, Bożena 2016: Presence of thallium in the environment: sources of contaminations, distribution and monitoring methods. Environmental Monitoring and Assessment 188(640). DOI: 10.1007/s10661-016-5647-y.
Korzeniowska, Joanna 2023: Heavy metal content in the soil along the road no. 7 near Chyżne. Atmosphere 14(1). DOI: 10.3390/atmos14010002.
Korzeniowska, Joanna; Krąż, Paweł 2020: Heavy metals content in the soils of the Tatra National Park near lake Morskie Oko and Kasprowy Wierch – A case study (Tatra Mts, Central Europe). Minerals 10(12), 1120, 14pp. DOI: 10.3390/min10121120.
Korzeniowska, Joanna; Krąż, Paweł; Dorocki, Sławomir 2021: Heavy metal content in the plants (Pleurozium schreberi and Picea abies) of environmentally important protected areas of the Tatra National Park (the Central Western Carpathians, Poland). Minerals 11, 1231. DOI: 10.3390/min11111231.
Korzeniowska, Joanna; Panek, Ewa 2008: Heavy metal concentrations in dandelion Taraxacum officinale alongside the road of various traffic density in the Podhale Region. Polish Journal Environmental Studies 17(3A), pp. 303–306.
Korzeniowska, Joanna; Panek, Ewa 2019: Trace metal concentrations in Pleurozium schreberi and Taraxacum officinale along the road no. 7. Ecological Chemistry and Engineering S 26(4), pp. 651–663. DOI: 10.1515/eces-2019-0047.
Korzeniowska, Joanna; Panek, Ewa; Baran, Agnieszka 2014: Testing of selected phytoindicators for assessment of trace metals (Cd, Cr, Cu, Ni, Pb and Zn) traffic pollution along the road Cracow–Zakopane. Logistyka 4, pp. 4486–4495. URL: https://www.academia.edu/29614332/Testing_of_Selected_Phytoindicators_for_Assessment_of_Trace_Metals_Cd_Cr_Cu_Ni_Pb_and_Zn_Traffic_Pollution_Along_The_Road_Cracow_Zakopane (accessed on: 10.01.2024).
Lagerweff, John; Szpecht A.W. 1970: Contamination of roadside soil and vegetation with cadmium, nickel, lead and zinc. Environmental Science & Technology 4(7), pp. 583–586. DOI: 10.1021/es60042a001.
Laschober, Christian; Limbeck, Andreas; Rendl, Josef; Puxbaum, Hans 2004: Particulate emissions from on-road vehicles in the Kaisermühlen-tunnel (Vienna, Austria). Atmospheric Environment 38, pp. 2187–2195. DOI: 10.1016/j.atmosenv.2004.01.017.
Lindgren, Ǻsa 1996. Asphalt wear and pollution transport. Science of The Total Environment 189–190, pp. 281–186. DOI: 10.1016/0048-9697(96)05220-5.
Maciejewska, Alina; Kwiatkowska-Malina, Jolanta 2001: Contamination of soil with heavy metals along highways as well as In the city of Warsaw. [In:] Barbara Gworek, Andrzej Mocka (eds.), Obieg pierwiastków w przyrodzie. Monografia. Vol. 1. Warszawa: Instytut Ochrony Środowiska. ISBN 8385805761, pp. 49–54.
Malczyk, Piotr; Kędzia, W. 1996: Metale ciężkie w glebach leśnych wzdłuż drogi wylotowej Bydgoszcz–Inowrocław. Roczniki Gleboznawcze 47(3/4), pp. 203–211.
Masoudi, Neda; Ghajar, Mojtaba; Bahmanyar, M.A. 2012: Distribution of lead, cadmium, copper and zinc in roadside soil of Sari-Ghaemshahr road, Iran. African Journal of Agricultural Research 7(2), pp. 198–204. DOI: 10.5897/AJAR11.1771.
Mitra, Saikat; Chakraborty, Arka J.; Tareq, Abu M.; Emran, Talha B.; Nainu, Firzan; Khusro, Ameer; Idris, Abubakr M.; Khandaker, Mayeen U.; Osman, Hamid; Alhumaydhi, Fahad A.; Simal-Gandara, Jesus 2022: Impact of heavy metals on the environment and human health: Novel therapeutic insights to counter the toxicity. Journal of King Saud University – Science 34(3), pp. 101865. DOI: 10.1016/j.jksus.2022.101865.
Monaci, Fabrizio; Moni, Fahmida; Lanciotti, Eudes; Grechi, Daniele; Bargagli, Roberto 2000: Biomonitoring of airborne metals in urban environments: new tracers of vehicle emission, in place of lead. Environmental Pollution 107(3), pp. 321–327. DOI: 10.1016/S0269-7491(99)00175-X.
Motto, Harry; Daines, Robert; Chilko, Daniel; Motto, Carlotta 1970: Lead in soils and plants. Its relationship to traffic volume and proximity to highways. Environmental Science & Technology 4, pp. 231–237. DOI: 10.1021/es60038a009.
Ociepa-Kubicka, Agnieszka; Ociepa, Ewa 2012: Toxic effects of heavy metals on plants, animals and humans. Inżynieria i Ochrona Środowiska 15(2), pp. 169–180. URL: http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-LODD-0002-0015 (accessed on: 24.04.2024).
Onyari, John; Wandiga, S.; Njenga, G.; Nyatebe, J. 1991: Lead contamination in street soils of Nairobi City and Mobasa Island, Kenya. Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology 46, pp. 782–789. DOI: 10.1007/BF01689968. DOI: 10.1007/BF01689968.
Panek, Ewa; Zawodny, Zbigniew 1993: Trace metals in the roadside mountain soils of Sierra Nevada, Spain. Environmental Geochemistry and Health 15(4), pp. 229–235. DOI: 10.1007/BF00146746.
Pierre, Tatiana; Dias, Lúcia; Maia, Sandra; Curtius, Adilson 2004: Determination of Cd, Cu, Fe, Pb and Tl in gasoline as emulsion by electrothermal vaporization inductively coupled plasma mass spectrometry with analyte addition and isotope dilution calibration techniques. Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy 59, pp. 551–558. DOI: 10.1016/j.sab.2003.12.025.
Piron-Frenet, Maryvonne; Bureau, F.; Pineau, Alain 1994: Lead accumulation in surface roadside soil. Its relationship to traffic density and meteorological parameters. Science of The Total Environment 144(1–3), pp. 297–304. DOI: 10.1016/0048-9697(94)90449-9.
Popek, Robert; Łukowski, Adrian; Bates, Christopher; Oleksyn, Jacek 2017: Accumulation of particulate matter, heavy metals, and polycyclic aromatic hydrocarbons on the leaves of Tilia cordata Mill. in five Polish cities with different levels of air pollution. International Journal of Phytoremediation 19(12), pp. 1134–1141. DOI: 10.1080/15226514.2017.1328394.
Radziemska, Maja; Mazur, Zbigniew; Bes, Agnieszka; Majewski, Grzegorz; Gusiatin, Zygmunt M.; Brtnicky, Martin 2019: Using mosses as bioindicators of potentially toxic element contamination in ecologically valuable areas located in the vicinity of a road: a case study. International Journal of Environmetal Research and Public Health 16, pp. 3963. DOI: 10.3390/ijerph16203963.
Roszyk, Eligiusz; Roszykowa, Stefania 1975: Ołów w glebach i roślinach w pobliżu dróg na terenie Wrocławia. Roczniki Gleboznawcze 26(1), pp. 177–185.
Samecka-Cymerman, Aleksandra; Kolon, Krzysztof; Kempers, Alexander J. 2011: Taxus baccata as a bioindicator of urban environmental pollution. Polish Journal of Environmental Studies 20(4), pp. 1021–1027. URL: https://www.pjoes.com/pdf-88647-22506?filename=22506.pdf (accessed on: 17.02.2024).
Schröder, Winfried; Pesch, Roland; Englert, Cordula; Harmens, Harry; Suchara, Ivan; Zechmeister, Harald; Thöni, Lotti; Maňkovská, Blanka; Jeran, Zvonka; Grodzinska, Krystyna; Alber, Renate 2008: Metal accumulation in mosses across national boundaries: Uncovering and ranking causes of spatial variation. Environmental Pollution 151, pp. 377–388. DOI: 10.1016/j.envpol.2007.06.025.
Sederholm, Bror 2001: Klassificering av korrosiviteten hos olika bromiljoer genom mätning av korrosionshastigheten hos kolstal och zink. Report 2001:1. Stockholm: Swedish Corrosion Institute.
Skorbiłowicz, Mirosław; Skorbiłowicz, Elżbieta; Rogowska, Weronika 2021: Heavy metal concentrations in roadside soils on the Białystok–Budzisko route in Northeastern Poland. Minerals 11, pp. 1290. DOI: 10.3390/min11111290.
Słowik, Tomasz; Piekarski, Wiesław; Tarasińska, Joanna 2006: Analiza statystyczna wpływu odległości i głębokości poboru próbek od drogi na zawartość niektórych jonów metali ciężkich w glebie. Inżynieria Rolnicza 6(81), pp. 275–283. URL: https://bibliotekanauki.pl/articles/290566 (accessed on: 14.01.2024).
Smith, William H. 1976: Lead contamination of the roadside ecosystem. Journal of the Air Pollution Control 26(8), pp. 753–765. DOI: 10.1080/00022470.1976.10470310.
Szarek-Łukaszewska, Grażyna; Grodzińska, Krystyna; Braniewski, Stanisław 2002: Heavy metal concentration in the moss Pleurozium schreberi in the Niepołomice forest, Poland: changes during 20 years. Environmental Monitoring and Assessment 79, pp. 231–237. DOI: 10.1023/a:1020226526451.
Świetlicki, Erik; Puri, Sanjiv; Hansson, Hans-Christen; Edner, Hans 1996: Urban air pollution source apportionment using a combination of aerosol and gas monitoring techniques. Atmospheric Environment 30, pp. 2795–2809. DOI: 10.1016/1352-2310(95)00322-3.
Trojanowska, Marzena; Świetlik, Ryszard 2012: Heavy metals cadmium, nickel and arsenic environmental inhalation hazard of residents of Polish cities. Environmental Medicine 15(2), pp. 33–41. URL: https://www.environmed.pl/pdf-114524-43932?filename=Heavy%20metals%20cadmium_.pdf (accessed on: 22.04.2024).
Trzaskoś, Maria; Dzida, Małgorzata 1995: Metale ciężkie w glebie na łąkowo-pastwiskowych terenach przyległych do autostrady. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 421a, pp. 361–365.
Turer, Dilek 2005: Effect of non-vehicular sources on heavy metal concentrations of roadside soils. Water, Air and Soil Pollution 166, pp. 251–264. DOI: 10.1007/s11270-005-7378-5.
Viard, Bénédicte; Pihan, François; Promeyrat, Sandrine; Pihan, Jean-Claude 2004: Integrated assessment of heavy metal (Pb, Zn, Cd) highway pollution: bioaccumualtion in soil, Graminaceae and land snails. Chemosphere 55, pp. 1349–1359. DOI: 10.1016/j.chemosphere.2004.01.003.
Wang, Ya-Fen; Huang, Kuo-Lin; Li, Chun-Teh; Mi, Hsiao-Hsuan; Luo, Jih-Haur; Tsai, Perng-Jy 2003: Emissions of fuel metals content from diesel vehicle engine. Atmospheric Environment 37(33), pp. 4637–4643. DOI: 10.1016/j.atmosenv.2003.07.007.
Weckwerth, Gerd 2001: Verification of traffic emitted aerosol components in the ambient air of Cologne (Germany). Atmospheric Environment 35, pp. 5525–5536. DOI: 10.1016/S1352-2310(01)00234-5.
Werkenthin, Moritz; Kluge, Björn; Wessolek, Gerd 2014: Metals in European roadside soils and soil sollution – A review. Environmental Pollution 189, pp. 98–110. DOI: 10.1016/j.envpol.2014.02.025.
Whiteley, Jason D.; Murray, Francis 2003: Autocatalyst-derived platinum, palladium and rhodium (PGE) in infiltration basin and wetland sediments receiving urban runoff. Science of the Total Environment 317, pp. 121–135. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2004.09.030.
Zechmeister, Harald 1995: Correlation between altitude and heavy metal deposition in the Alps. Environmental Pollution, pp. 89: 73–80. DOI: 10.1016/0269-7491(94)00042-C.
Zechmeister, Harald; Hohenwallner, Daniela; Riss, Alarich; Hanus-Illnar, Andrea 2005: Estimation of element deposition derived from road traffic sources by using mosses. Environmental Pollution 138, pp. 238–249. DOI: 10.1016/j.envpol.2005.04.005.
Zhang, Xiuwu; Yang, Linsheng; Li, Yonghua; Li, Hairong; Wang, Wuyi; Ye, Bixiong 2012: Impacts of lead/zinc mining and smelting on the environment and human health in China. Environmental Monitoring and Assessment 184(4), pp. 2261–2273. DOI: 10.1007/s10661-011-2115-6.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
