Nowe ujęcie naukowego uznania: Rola emigrantów w transformacji francuskiej filozofii
DOI:
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.26.020.22709Słowa kluczowe:
socjologia uznania, Merton, Bourdieu, uczeni migrujący, Alexandre Kojève, rosyjscy emigranci, Francja międzywojenna, outsiderzy i insiderzy, transfer wiedzy, filozofia francuskaAbstrakt
W artykule tym analizowane są dynamika tworzenia wiedzy filozoficznej i dążenie do uznania w ramach socjologii Mertona i Bourdieu.
Polityczne wstrząsy okresu międzywojennego skłoniły znaczną część rosyjskiej inteligencji do emigracji do Europy, gdzie zakładała instytucje akademickie i integrowała się z sieciami intelektualnymi we Francji, odgrywając kluczową rolę w transformacjach filozoficznych poprzez transfer niemieckich idei.
Artykuł dowodzi, że zrozumienie mechanizmów rozpoznania i błędnego rozpoznania w instytucjach tworzących wiedzę ma kluczowe znaczenie dla analizy historii filozofii i idei. Niniejsze studium uwypukla to, że rosyjscy emigranci, tacy jak Alexandre Kojève, określani mianem „intelektualistów niezależnych społecznie”, funkcjonowali jako outsiderzy we francuskim środowisku akademickim, a jednocześnie jako insiderzy we własnych tradycjach filozoficznych, ułatwiając konwergencję myśli niemieckiej i francuskiej. Instytucjonalny, pokoleniowy i egzystencjalny wymiar kariery Kojève’a ukazuje jego znaczący wpływ na powojenną filozofię francuską i na ponowne przemyślenie kanonu filozoficznego. Opierając się na krytycznych pracach historycznych Descombesa, Rotha, Rockmore'a, Kleinberga, Geroulanosa i innych, badanie to analizuje, w jaki sposób emigranci przekształcali normy intelektualne i przyczyniali się do trwałej aktualności swoich zinterpretowanych na nowo filozofii.
Bibliografia
Althusser, Louis 1994: L’homme, cette nuit. Écrits philosophiques et politiques. Paris: Stock / IMEC.
Anon. 1933: Documents relatifs à l’École des Hautes Études. Annuaires de l’École pratique des hautes études 66(1), pp. 11–16. URL: https://www.persee.fr/doc/ephe_0000-0001_1933_num_1_1_3401 (accessed on 20 October 2024).
Arendt, Hannah; Heidegger, Martin 2004: Letters, 1925–1975. 1st U.S. ed. Orlando: Harcourt. 335 pp., ISBN 978-0-15-100525-3.
Auffret, Dominique 1990: Alexandre Kojève: la philosophie, l’état, la fin de l’histoire. Paris: B. Grasset. 455 pp., ISBN 978-2-246-39871-4 (“Figures/Grasset”).
Berdyaev, Nikolai 1930: O noveĭshikh techenii͡akh v nemet͡skoĭ filosofii. Geĭdegger. Putʹ: Organ russkoĭ religioznoĭ mysli 24, pp. 115–124.
Bosquelle, Dominique 1991: L’Institut Français de Berlin dans les années trente. Cahiers d’études germaniques 21(1), pp. 217–250. DOI: 10.3406/cetge.1991.1178. URL: https://doi.org/10.3406/cetge.1991.1178.
Bourdieu, Pierre 1975: The specificity of the scientific field and the social conditions of the progress of reason. Social Science Information 14(6), pp. 19–47. DOI: 10.1177/053901847501400602. URL: https://doi.org/10.1177/053901847501400602.
Bourdieu, Pierre 2000: Homo academicus. nouvelle éd. augmentée, [Nachdr.]. Paris: Minuit. 317 pp., ISBN 978-2-7073-0696-8 (“Les sens commun”).
Butler, Judith (ed.) 2012: Subjects of desire: Hegelian reflections in twentieth-century France. New York: Columbia Univ. Press. 268 pp., ISBN 978-0-231-06451-4.
Canguilhem, Georges; Foucault, M. 1969: Jean Hyppolite (1907–1968). Revue de Métaphysique et de Morale 74(2), Presses Universitaires de France, pp. 129–136.
Derrida, Jacques; Bass, Alan; Derrida, Jacques 1982: Margins of philosophy. Reprint. New York, NY: Harvester Wheatsheaf. 330 pp., ISBN 978-0-7108-0454-9.
Descombes, Vincent 1979: Le Même et l’autre: quarante-cinq ans de philosophie française (1933–1978). Paris: Éditions de Minuit. 224 pp., ISBN 978-2-7073-0255-7 (“Collection Critique”).
Fabiani, Jean-Louis 2010: Qu’est-ce qu’un philosophe français ?: La vie sociale des concepts (1880–1980). Éditions de l’École des hautes études en sciences sociales. DOI: 10.4000/books.editionsehess.853. URL: https://doi.org/10.4000/books.editionsehess.853 (accessed on 5 November 2024).
Filoni, Marco 2021: L’azione politica del filosofo la vita e il pensiero di Alexandre Kojève. Nuova ed. rivista. Torino: Bollati Boringhieri. ISBN 978-88-339-3790-8 (“Saggi”).
Filoni, Marco 2025: The life and thought of Alexandre Kojève. Translated by David Broder. Evanston, Illinois: Northwestern University Press. ISBN 978-0-8101-4880-2.
Filoni, Marco 2010: Le philosophe du dimanche: la vie et la pensée d’Alexandre Kojève. Traduit de l’italien par Gérald Larché. Paris: Gallimard. ISBN 978-2-07-012706-1 (“Bibliothèque des idées”).
Foucault, Michel 1981: The Order of Discourse. [In:] Untying the text: a post-structuralist reader. Boston: Routledge & Kegan Paul, ISBN 978-0-7100-0804-6, pp. 48–78.
Foucault, Michel; Bouton, Christophe 2024: La constitution d’un transcendantal historique dans la “Phénoménologie de l’esprit” de Hegel: mémoire du diplôme d’études supérieures de philosophie, 1949. Paris: Librairie philosophique J. Vrin. ISBN 9782711631674 (“Bibliothèque d’histoire de la philosophie”).
Geroulanos, Stefanos 2010: An atheism that is not humanist emerges in French thought. Stanford, Calif: Stanford University Press. 423 pp., ISBN 978-0-8047-6298-4 (“Cultural memory in the present”).
Geroulanos, Stefanos 2011: Russian Exiles, New Scientific Movements, and Phenomenology: A History of Philosophical Immigrations in 1930s France. New German Critique 38(2), pp. 89–128. DOI: 10.1215/0094033X-1221794. URL: https://doi.org/10.1215/0094033X-1221794.
Groys, Boris 2025: Alexandre Kojève: an intellectual biography. London; New York: Verso. ISBN 978-1-80429-686-8.
Gurvitch, Georges 1930: Les tendances actuelles de la philosophie allemande : E. Husserl, M. Scheler, E. Lask, N. Hartmann, M. Heidegger. Paris: J. Vrin.
Hegel, G.W.F. 1939: La phénoménologie de l’esprit. Translated by J. Hyppolite. Aubier.
Heidegger, Martin 1931: Qu’est-ce que la métaphysique ?, trad. Henry Corbin, introduction d’Alexandre Koyré, Bifur 8.
Heidegger, Martin 1932: De la nature de la cause, trad. A. Bessey, Recherches philosophiques I (1931–1932), pp. 83–124.
Héring, Jean 1926: Phénoménologie et philosophie religieuse. Etude sur la théorie de la connaissance religieuse. Paris.
Honneth, Axel 1996: The struggle for recognition: the moral grammar of social conflicts. 1st MIT Press ed. Cambridge, Mass: MIT Press. 215 pp., ISBN 978-0-262-58147-9 (“Studies in contemporary German social thought”).
Jarczyk, Gwendoline; Labarrière, Pierre-Jean 1996: De Kojève à Hegel: cent cinquante ans de pensée hégélienne en France. Paris: A. Michel. ISBN 978-2-226-07866-7 (“Bibliothèque Albin Michel”).
Kleinberg, Ethan 2005: Generation Existential: Heidegger’s Philosophy in France, 1927–1961. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-7382-1. URL: https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctv5qdh8g (accessed 1 September 2024).
Kojève, Alexandre 1973: The Idea of Death in the Philosophy of Hegel. Interpretation. A journal of political philosophy 3(2,3), pp. 114–156.
Kojève, Alexandre 1980: Introduction to the reading of Hegel: lectures on the Phenomenology of spirit. Ithaca: Cornell Univ. Press. 287 pp., ISBN 978-0-8014-9203-7 (“Agora paperback editions”).
Kojève, Alexandre 1990: L’ idée du déterminisme dans la physique classique et dans la physique moderne. Edited by Dominique Auffret. Paris: Librairie Générale Française. 346 pp., ISBN 978-2-253-05190-9 (“Le livre de poche Biblio Essais”).
Kojève, Alexandre 2014: Introduction à la lecture de Hegel: leçons sur la Phénomenologie de l’esprit professées de 1933 à 1939 à l’École des Hautes Études. Nouvelle présentation. Edited by Raymond Queneau. Paris: Gallimard. 706 pp., ISBN 978-2-07-029528-9 (“Collection Tel”).
Kojève, Alexandre 2024: The Idea of Determinism. Translated by Robert B. Williamson. St. Augustine’s Press. (accessed on 25 October 2024).
Kojève, Alexandre; Nicolas, Rambert 2025: Sophia. I. Philosophie et phénoménologie. Paris: Gallimard. ISBN 978-2-07-304121-0.
Koyré, Alexandre 1931: Martin Heidegger. Qu’est-ce que la métaphysique ? Introduction. Bifur 8, pp. 5–8. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k32954g (accessed on 25 October 2024).
Koyré, Alexandre; Kojevnikoff, A. 1933: XV. – Histoire des idées religieuses dans l’Europe moderne. Persée – Portail des revues scientifiques en SHS URL: https://www.persee.fr/doc/ephe_0000-0002_1933_num_47_43_17352 (accessed on 25 October 2024).
Kurilovich, Ivan Sergeevich 2024: Religion in Alexandre Kojève’s atheistic philosophy of science. Studies in East European Thought 76(1), pp. 91–107. DOI: 10.1007/s11212-024-09634-5. URL: https://doi.org/10.1007/s11212-024-09634-5.
Kusch, Martin (ed.) 2000: The Sociology of Philosophical Knowledge. Dordrecht: Springer Netherlands. DOI: 10.1007/978-94-015-9399-1. URL: https://doi.org/10.1007/978-94-015-9399-1.
Levinas, Emmanuel 1930: La Théorie de l’intuition dans la phénoménologie de Husserl. Paris.
Levinas, Emmanuel 1998: The understanding of spirituality in French and German culture. Continental Philosophy Review 31(1), pp. 1–10. DOI: 10.1023/A:1010047702450. URL: https://doi.org/10.1023/A:1010047702450.
Lossky, Nikolai 1931: G. Gourvitch, Les tendances actuelles de la philosophie allemande. Sovremennye zapiski 47, pp. 508–510.
Lossky, Nicolas 1928: L’intuition, la matière et la vie. Translated by M. Exempliarsky. Paris: Librairie Félix Alcan. 179 pp.
Love, Jeff 2018: The black circle: a life of Alexandre Kojève. New York: Columbia University Press. 360 pp., ISBN 978-0-231-18656-8.
Lussy, Florence de 2007: « Un classique méconnu ». [In:] Florence de Lussy (ed.), Hommage à Alexandre Kojève. Éditions de la Bibliothèque nationale de France, DOI: 10.4000/books.editionsbnf.375 pp. 7–11. URL: https://doi.org/10.4000/books.editionsbnf.375 (accessed on 20 October 2024).
Merleau-Ponty, Maurice 1964: Sense and non-sense. Translated by Hubert L. Dreyfus and Patricia Allen Dreyfus. Evanston, Ill.: Northwestern University Press. 193 pp., ISBN 978-0-8101-0166-1 (“Northwestern University studies in phenomenology & existential philosophy”).
Merton, Robert K. 1972: Insiders and Outsiders: A Chapter in the Sociology of Knowledge. American Journal of Sociology 78(1), University of Chicago Press, pp. 9–47.
Merton, Robert K. 1974: The sociology of science: theoretical and empirical investigations. 4. Dr. Chicago: Univ. of Chicago Pr. 605 pp., ISBN 978-0-226-52092-6.
Merton, Robert K. 1988: The Matthew Effect in Science, II: Cumulative Advantage and the Symbolism of Intellectual Property. Isis 79(4) [The University of Chicago Press, The History of Science Society], pp. 606–623.
Missiroli, Paolo 2022: Prometeo e Tantalo. Kojève e Sartre a confronto. Rivista di filosofia 3, Societé editrice il Mulino, pp. 421–442. DOI: 10.1413/105396. URL: https://doi.org/10.1413/105396.
Nicolas, Rambert 2025: La conscience de Staline: Kojève et la philosophie russe. Paris: Gallimard. ISBN 978-2-07-308698-3.
Patočka, Jan 2001: Dopisy Václavu Richterovi: soubor korespondence z pozůstalosti. Eds. Ivan Chvatík, Jiří Michálek. Sebrané spisy Jana Patočky, vol. 20. Praha: Oikoymenh.
Pinto, Louis 2002: (Re)traductions. Phénoménologie et « philosophie allemande » dans les années 1930. Actes de la recherche en sciences sociales 145(5), Paris: Le Seuil pp. 21–33. DOI: 10.3917/arss.145.0021. URL: https://doi.org/10.3917/arss.145.0021.
Pinto, Louis 2013: La philosophie, un « objet » pour le sociologue ? Le Philosophoire 40(2), Neuilly-sur-Seine: Association Le Lisible et l’illisible pp. 47–69. DOI: 10.3917/phoir.040.0047. URL: https://doi.org/10.3917/phoir.040.0047.
Plotnikov, Nikolaĭ 1995: S.L. Frank o M. Khaĭdeggere. K istorii vosprii͡atii͡a Khaĭdeggera v russkoĭ mysli. Voprosy filosofii 9, pp. 169–185.
Riabouchinsky, Dimitri Pavlovitch 1931: Fonds Alexandre Kojève. National French Library, Paris. NAF 28320 (22, 2). Pochette 16.
Rockmore, Tom 1996: Heidegger and French philosophy: humanism, antihumanism, and being. Reprinted. London: Routledge. 250 pp., ISBN 978-0-415-11181-2.
Rorty, Richard 1984: The historiography of philosophy: four genres. [In:] Jerome B. Schneewind, Quentin Skinner, Richard Rorty (eds.), Philosophy in History: Essays in the Historiography of Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, DOI: 10.1017/CBO9780511625534.006 (“Ideas in Context”), pp. 49–76. URL: https://doi.org/10.1017/CBO9780511625534.006
Roth, Michael S. 1988: Knowing and history: appropriations of Hegel in twentieth-century France. Ithaca–London: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-2136-5.
Schroeder-Gudehus, Brigitte 1986: Pas de Locarno pour la science: La coopération scientifique internationale et la politique étrangère des États pendant l’entre-deux-guerres. Relations internationales 46, Editions Belin, pp. 173–194.
Sezeman, Vasiliĭ 1928: M. Heidegger. – Sein und Zeit. I. 1927. Putʹ: Organ russkoĭ religioznoĭ mysli 14, pp. 117–123.
Shashlova, Ekaterina 2020: Russian philosophers in France in the interwar period : a review of the studies of emigrant philosophers. Convivium 7(Supplementum), pp. 32–49.
Shūzō, Kuki 1928: Bergson au Japon. Les Nouvelles littéraires, artistiques et scientifiques : hebdomadaire d’information, de critique et de bibliographie, Paris, p. 6.
Sirinelli, Jean-François 1988: Génération intellectuelle: khâgneux et normaliens dans l’entre-deux-guerres. Paris: Fayard. 721 pp., ISBN 978-2-213-02040-2.
Wilson, Trevor 2024: Alexandre Kojève and the specters of Russian philosophy. Evanston, Illinois: Northwestern University Press. ISBN 978-0-8101-4779-9.
Wust, Peter 1930: La renaissance métaphysique dans la philosophie allemande contemporaine. La Vie Intellectuelle 9(3), pp. 404–410. URL: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4246326h (accessed 1 September 2024).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
